81 năm ngành Tài chính: Dòng chảy nguồn lực, điểm tựa an sinh

Các chính sách tài chính và an sinh ngày càng phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống Nhân dân.

81 năm giữ mạch nguồn tài chính quốc gia

Ngày 28/8/1945, trong những ngày đầu của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bộ Tài chính được thành lập. Từ điểm khởi đầu đầy gian khó ấy, ngành Tài chính từng bước xây dựng nền móng quản lý ngân sách, huy động nguồn lực, bảo đảm các nhiệm vụ kinh tế, quốc phòng và an sinh xã hội. Mỗi chặng đường phát triển của đất nước đều in dấu đóng góp của ngành.

81 năm trôi qua, nền tài chính quốc gia đã có những bước chuyển sâu rộng. Từ nhiệm vụ bảo đảm nguồn lực cho kháng chiến, kiến quốc, ngành Tài chính bước vào thời kỳ đổi mới với yêu cầu quản lý ngân sách, tài sản công, thị trường, doanh nghiệp, đầu tư và các nguồn lực quốc gia ngày càng hiệu quả. Trong tiến trình ấy, an sinh xã hội trở thành một cấu phần quan trọng của chính sách tài chính.

Một nền tài chính mạnh cần tạo ra nguồn lực cho tăng trưởng, đồng thời bảo đảm những nền tảng để người dân có thể đứng vững trước các biến cố của cuộc sống. Tuổi già, bệnh tật, mất việc hay những rủi ro về thu nhập đều có thể tác động trực tiếp tới mỗi gia đình. BHXH, BHYT và BHTN vì thế trở thành những chính sách có sức lan tỏa sâu rộng, gắn nguồn lực quốc gia với từng cuộc đời.

Đáng chú ý, thực hiện chủ trương sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy theo Nghị định số 29/2025/NĐ-CP của Chính phủ, từ ngày 1/3/2025, BHXH Việt Nam chính thức chuyển về trực thuộc Bộ Tài chính, với tư cách là đơn vị đặc thù. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra một chặng đường mới trong tổ chức và hoạt động của ngành, tăng cường sự gắn kết giữa hoạch định chính sách, quản lý nguồn lực tài chính và tổ chức thực hiện các chế độ BHXH, BHYT, BHTN. Sau hơn một năm vận hành theo mô hình mới, hệ thống BHXH tiếp tục duy trì ổn định, phát huy hiệu quả, từng bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản trị và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Ảnh thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Năm 2026 cũng là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026-2030. Trong bối cảnh ấy, BHXH Việt Nam bám sát các chỉ tiêu được giao, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính để tổ chức thực hiện chính sách. Độ bao phủ bảo hiểm tiếp tục tăng, các chế độ được giải quyết theo tiến độ, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số được đẩy mạnh.

Những kết quả ấy cho thấy sự chuyển động của một hệ thống có quy mô rất lớn. Đến hết tháng 6/2026, cả nước có 22,23 triệu người tham gia BHXH, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, BHXH bắt buộc đạt 19,53 triệu người, BHXH tự nguyện đạt 2,7 triệu người. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng lưới an sinh.

Cùng thời điểm, số người tham gia BHTN đạt 17,56 triệu, tăng 14,4%; số người tham gia BHYT đạt 98,68 triệu, tăng 8,1% so với cùng kỳ năm trước. Tổng số thu BHXH, BHTN, BHYT tăng 14,5%, đạt 54,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao trong năm 2026. Những con số ấy phản ánh sức phát triển của hệ thống và trách nhiệm quản trị ngày càng lớn.

Chính sách đi vào cuộc sống, mở rộng điểm tựa an sinh

Giá trị của chính sách bảo hiểm được cảm nhận rõ nhất khi người dân nhận được quyền lợi đúng lúc. Hiện toàn hệ thống đang giải quyết, chi trả cho hơn 3,5 triệu người hưởng các chế độ hưu trí, trợ cấp BHXH hằng tháng. Hơn 90% người hưởng các chế độ này nhận qua tài khoản cá nhân, tạo thêm thuận tiện và góp phần minh bạch hóa công tác chi trả.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, hơn 4,68 triệu lượt người hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức, phục hồi sức khỏe; khoảng 357 nghìn người hưởng các chế độ BHTN. Mỗi trường hợp được giải quyết là một lần chính sách hiện diện trong đời sống. Với người lao động, đó là nguồn hỗ trợ trong thời điểm thu nhập bị gián đoạn hoặc sức khỏe chưa cho phép trở lại công việc.

BHXH tự nguyện đang trở thành một hướng mở rộng quan trọng của hệ thống. Con số 2,7 triệu người tham gia vào cuối tháng 6/2026, tăng 42% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy sức hấp dẫn ngày càng rõ của chính sách đối với khu vực lao động tự do. Nông dân, người kinh doanh nhỏ, lao động phi chính thức có thêm cơ hội chủ động chuẩn bị nguồn thu nhập khi về già.

Chính sách BHXH, BHYT được lan tỏa tới mọi tầng lớp nhân dân.

Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã tạo thêm cơ sở để mở rộng diện bao phủ. Việc giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm là một thay đổi có ý nghĩa. Quy định này mở thêm cơ hội để người lao động có quá trình tham gia chưa dài tiếp tục ở lại hệ thống, hướng tới nguồn thu nhập ổn định khi hết tuổi lao động.

Nếu BHXH tạo điểm tựa cho cuộc sống dài hạn, BHYT lại là cơ chế chia sẻ rủi ro trước bệnh tật. Gần 99 triệu người tham gia BHYT đồng nghĩa với một mạng lưới bảo vệ sức khỏe có quy mô rất lớn. Khi một người mắc bệnh nặng, gánh nặng chi phí được chia sẻ thông qua quỹ, giúp gia đình giảm áp lực tài chính và người bệnh có thêm điều kiện tiếp tục điều trị.

Độ bao phủ BHYT đạt 98,68 triệu người vào cuối tháng 6/2026, tăng 8,1% so với cùng kỳ. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong quá trình hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân. Cùng với mở rộng số người tham gia, yêu cầu đặt ra ngày càng cao về chất lượng khám chữa bệnh, kiểm soát chi phí, bảo đảm quyền lợi người bệnh và sử dụng quỹ hiệu quả.

Đằng sau những con số về người tham gia và người hưởng là một yêu cầu lớn hơn khi chính sách phải theo kịp những thay đổi của thị trường lao động và đời sống xã hội. Cơ cấu việc làm thay đổi, dân số già hóa, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng lên, cùng sự phát triển của kinh tế số đang đặt ra nhiều vấn đề mới. Hệ thống bảo hiểm cần liên tục hoàn thiện để đáp ứng thực tiễn.

Trong quá trình ấy, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế giữ vai trò then chốt. BHXH Việt Nam đang phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính tham mưu xây dựng, sửa đổi và hoàn thiện các văn bản liên quan đến BHXH, BHYT, BHTN. Chính sách sát thực tiễn sẽ tạo điều kiện mở rộng diện bao phủ, nâng cao quyền lợi và củng cố niềm tin của người tham gia.

Từ chỉ đạo của Bộ trưởng đến hệ thống bảo hiểm hiện đại

Ngày 16/7/2026, tại trụ sở Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chủ trì cuộc làm việc về tình hình thực hiện nhiệm vụ của BHXH Việt Nam. Cuộc làm việc diễn ra sau hơn một năm BHXH Việt Nam về trực thuộc Bộ Tài chính, trở thành dịp đánh giá kết quả bước đầu và xác định những nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn tiếp theo.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn ghi nhận những chuyển biến tích cực của BHXH Việt Nam, đặc biệt trong phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ, chuyển đổi số, cải cách hành chính và quản lý quỹ. Từ kết quả đạt được, Bộ trưởng yêu cầu BHXH Việt Nam xây dựng chiến lược phát triển dài hạn cho cả ba lĩnh vực BHXH, BHYT và BHTN; tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế và xử lý dứt điểm những khó khăn, vướng mắc.

Một yêu cầu xuyên suốt trong chỉ đạo là bảo đảm sự cân bằng giữa quản lý nguồn lực và quyền lợi của người tham gia. Bộ trưởng yêu cầu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, hạn chế tình trạng chậm đóng, trốn đóng; đồng thời bảo đảm chi trả đầy đủ, chính xác, thuận tiện cho người hưởng. Đây là hai mặt của một nhiệm vụ, quản lý quỹ chặt chẽ để quyền lợi được bảo đảm bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chủ trì cuộc làm việc về tình hình thực hiện nhiệm vụ của BHXH Việt Nam.

Với các quỹ bảo hiểm, yêu cầu quản lý và đầu tư an toàn, hiệu quả được đặt ở vị trí quan trọng. Quy mô nguồn lực ngày càng lớn đòi hỏi năng lực quản trị rủi ro tương xứng. Mỗi quyết định liên quan đến quỹ đều gắn với quyền lợi dài hạn của hàng chục triệu người. Bảo toàn nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ vì thế là trách nhiệm mang tính chiến lược.

Bộ trưởng cũng yêu cầu tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo hướng hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Cùng với đó, BHXH Việt Nam cần nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro, áp dụng KPI vào xử lý công việc, chủ động rà soát những thủ tục còn gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Đây là những yêu cầu cho thấy quản trị bảo hiểm đang chuyển sang một phương thức hiện đại hơn.

Chuyển đổi số vì thế cần được nhìn từ hiệu quả phục vụ. Dữ liệu BHXH, BHYT, BHTN được kết nối và chia sẻ sẽ giúp giảm thời gian xử lý, hạn chế sai sót, nâng cao khả năng giám sát. Khi công nghệ được sử dụng đúng hướng, người dân có thể tiếp cận chính sách thuận tiện hơn, doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, cơ quan quản lý có thêm công cụ phát hiện rủi ro.

Tinh thần lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm cũng đặt ra yêu cầu thay đổi từ cách nghĩ đến cách làm. Một thủ tục được rút ngắn, một khoản trợ cấp được chuyển đúng thời hạn, một quyền lợi BHYT được giải quyết thuận lợi đều là những biểu hiện cụ thể của cải cách. Hiệu quả cuối cùng của hệ thống cần được đo bằng chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng chính sách.

Nhìn rộng hơn, chỉ đạo của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đặt hệ thống BHXH trong một yêu cầu quản trị mới, với chính sách phải có tầm nhìn dài hạn, nguồn lực phải được quản lý an toàn, bộ máy phải tinh gọn, dữ liệu phải được kết nối và công nghệ phải phục vụ con người. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng nền tài chính hiện đại trong giai đoạn phát triển mới.

81 năm ngành Tài chính là hành trình của một ngành luôn gắn với những nhiệm vụ lớn của đất nước. Từ bảo đảm nguồn lực cho những ngày đầu độc lập đến quản trị tài chính trong nền kinh tế hiện đại, yêu cầu cốt lõi vẫn là sử dụng nguồn lực hiệu quả, tạo nền tảng cho phát triển và bảo đảm đời sống Nhân dân. Chính sách BHXH, BHYT, BHTN hôm nay tiếp nối tinh thần ấy bằng những giá trị cụ thể.

Một người lao động có lương hưu khi về già, một gia đình giảm gánh nặng chi phí khi có người bệnh, một lao động thất nghiệp có trợ cấp và cơ hội học nghề đều là những hình ảnh rất gần của chính sách an sinh. Phía sau mỗi quyền lợi là nguồn lực được quản lý, là pháp luật được thực thi, là dữ liệu được kết nối và là trách nhiệm của cả hệ thống. Tài chính vì thế hiện diện trong từng mái nhà.

Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Tài chính Việt Nam cũng là dịp nhìn về chặng đường phía trước. Một nền tài chính hiện đại cần đi cùng một hệ thống an sinh hiện đại; một hệ thống an sinh hiện đại cần lấy người dân làm trung tâm và lấy sự an toàn của các quỹ làm nền tảng. Với mô hình mới, BHXH Việt Nam đang có thêm điều kiện để phát huy vai trò trong mạng lưới an sinh quốc gia.

Từ dòng chảy 81 năm của ngành Tài chính đến những bước chuyển hôm nay của BHXH Việt Nam, một thông điệp xuyên suốt hiện lên rõ nét đó chính là nguồn lực quốc gia chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành động lực phát triển và điểm tựa cho con người. Trong chặng đường mới, BHXH, BHYT, BHTN tiếp tục được kỳ vọng trở thành những trụ cột vững chắc, để mỗi người dân có thêm niềm tin vào tương lai và thêm sự an tâm trong cuộc sống.