Tại hội thảo khoa học do Hội Y học Dự phòng Việt Nam tổ chức mới đây, các chuyên gia đã phân tích tình hình dịch tễ và nhấn mạnh tầm quan trọng của dự phòng chủ động bằng vaccine. Theo số liệu của Bộ Y tế, từ tháng 7/2016 đến tháng 9/2025, bệnh não mô cầu có dấu hiệu gia tăng rõ rệt, nhất là tại khu vực miền Bắc và phía Nam, nơi tập trung dân cư đông đúc. Tính riêng từ đầu năm đến ngày 15/9/2025, cả nước đã ghi nhận 38 ca nhiễm não mô cầu, cao hơn nhiều so với năm 2024.
Từ tháng 7/2016 đến tháng 9/2025, bệnh não mô cầu đang tăng đáng kể ở nước ta.
Theo PGS.TS.BS. Phạm Quang Thái - Phó trưởng Khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm (Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương), đây là căn bệnh có thể gây tử vong tới 50% nếu không điều trị kịp thời, và để lại nhiều di chứng nặng nề cho người sống sót. Dù tỷ lệ mắc thấp, nhưng hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Khoảng 20% người sống sót có thể bị tổn thương não, điếc, mất chi hoặc sẹo vĩnh viễn. Những di chứng ấy không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây tổn thương tâm lý và kinh tế cho gia đình người bệnh trong thời gian dài.
Trẻ dưới 5 tuổi và thanh thiếu niên từ 15-24 tuổi là nhóm nguy cơ cao nhất. Trong đó, thanh thiếu niên có tỷ lệ mang trùng trong mũi họng lên đến 25-32%. Họ vừa là nguồn lây âm thầm, vừa có thể phát bệnh bất ngờ khi sức đề kháng suy giảm. Bệnh thường bùng phát vào mùa đông - xuân, khi thời tiết lạnh và khô, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể lây qua đường hô hấp, xâm nhập vào máu rồi lên màng não. Các triệu chứng sớm như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cứng gáy dễ bị nhầm với cảm cúm, khiến việc chẩn đoán ban đầu gặp nhiều khó khăn.
Các chuyên gia khẳng định, tiêm vaccine là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất hiện nay. PGS.TS. Trần Đắc Phu - Phó Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam nhấn mạnh, cần tiêm đủ các nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến. Ở Việt Nam, phần lớn ca bệnh do nhóm huyết thanh B (MenB) gây ra, song tỷ lệ người được tiêm phòng nhóm này vẫn còn rất thấp.
“Việc chủng ngừa cần được mở rộng cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ nhỏ, những người có nguy cơ mắc và lây truyền cao nhất. Ngoài ra, người dân nên duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, không dùng chung vật dụng cá nhân và tránh tiếp xúc gần với người có dấu hiệu viêm họng, sốt”, PGS.TS. Trần Đắc Phu khẳng định.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi phát hiện ca nghi ngờ trong trường học, ký túc xá hoặc khu dân cư, cần thông báo ngay cho cơ quan y tế để kịp thời khoanh vùng và xử lý. Các biện pháp cách ly, khử khuẩn môi trường và theo dõi người tiếp xúc cần được triển khai sớm nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát ổ dịch cục bộ, đặc biệt trong mùa cao điểm của bệnh.
Hưởng ứng thông điệp Ngày Viêm màng não Thế giới năm 2025 là “Hành động ngay bây giờ”, ngành y tế Việt Nam kêu gọi toàn xã hội tăng cường tiêm chủng, giám sát và truyền thông. Mục tiêu đến năm 2030 là loại bỏ bệnh viêm màng não, trong đó có não mô cầu. Mỗi người dân cần chủ động bảo vệ bản thân, bởi một mũi vaccine có thể cứu cả cuộc đời.
Thanh Hằng
