Lạng Sơn: Tháo gỡ "nút thắt" an sinh vùng biên từ thực tiễn triển khai Luật Bảo hiểm xã hội 2024

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn tổ chức Hội nghị tiếp xúc cử tri theo chuyên đề, lấy ý kiến đóng góp vào dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH. Ảnh: BHXH tỉnh Lạng Sơn

Dự Hội nghị, Đoàn ĐBQH tỉnh có các đại biểu: Nguyễn Đặng Ân, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh; Phùng Đức Chính, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh; Hứa Đức Việt, Phó Trưởng Ban Công tác Công đoàn cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh. Cùng dự còn có đại diện lãnh đạo một số Sở, ngành, Văn phòng Đoàn ĐBQH, HĐND tỉnh, cùng lãnh đạo, viên chức BHXH tỉnh và các BHXH cơ sở thuộc BHXH tỉnh Lạng Sơn.

Tại Hội nghị, lãnh đạo Đoàn ĐBQH tỉnh thông tin dự kiến nội dung, chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Kỳ họp dự kiến diễn ra từ ngày 17/10 đến 20/11/2026, tập trung xem xét các dự án Luật, nghị quyết; quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách nhà nước và thực hiện các nội dung giám sát thuộc thẩm quyền. Lãnh đạo Đoàn ĐBQH tỉnh cũng thông tin về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Bức tranh thực thi Luật BHXH số 41: Những điểm sáng nổi bật

Báo cáo tại Hội nghị cho thấy, việc triển khai Luật BHXH số 41/2024/QH15 đã mang lại những tín hiệu hết sức tích cực. Tính đến hết tháng 9/2026, toàn tỉnh đã có 82.708 người tham gia BHXH, tăng 5.727 người so với năm 2025. Nhờ cơ chế mở rộng nhóm đối tượng tham gia (như chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp/hợp tác xã không hưởng lương, người hoạt động không chuyên trách cấp thôn, tổ dân phố), số người tham gia BHXH bắt buộc đạt 62.545 người. Đặc biệt, trong 9 tháng đầu năm 2026, tỉnh đã khai thác phát triển mới 1.038 doanh nghiệp, hộ kinh doanh với 2.377 lao động.

Giám đốc BHXH tỉnh Lạng Sơn Nông Thị Phương Thảo báo cáo tình hình thực hiện Luật BHXH số 41/2024/QH15. Ảnh: BHXH tỉnh Lạng Sơn

Với các quy định mới nới lỏng điều kiện hưởng lương hưu (giảm thời gian đóng từ 20 năm xuống 15 năm), bổ sung chế độ thai sản, cùng với Nghị quyết số 41/2025/NQ-HĐND ngày 10/12/2025 của HĐND tỉnh hỗ trợ thêm mức đóng, số người tham gia BHXH tự nguyện đạt 20.163 người.

Nhờ công tác tuyên truyền vận động sâu rộng và các quy định mới của Luật BHXH 2024, nhận thức về an sinh dài hạn của người lao động đã nâng lên rõ rệt. Số người hưởng trợ cấp BHXH một lần trong 9 tháng đầu năm 2026 đã giảm 1.288 người so với cùng kỳ năm 2025; tổng chi trả BHXH 1 lần trong 7 tháng đầu năm 2026 giảm 24,54% (tương ứng giảm 40,637 tỷ đồng).

Việc kết nối dữ liệu VNeID, lược bỏ các giấy tờ chứng minh cư trú/nhân thân, liên thông dữ liệu điện tử y tế (giấy ra viện, chứng sinh...) đã cắt giảm tối đa thời gian giải quyết chế độ cho người dân.

Những “nút thắt” từ vùng miền núi và kiến nghị thực tiễn

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai tại tỉnh miền núi, biên giới như Lạng Sơn vẫn đang đối mặt với không ít thách thức: Tỷ lệ người tham gia BHXH so với lực lượng lao động trong độ tuổi mới đạt 24,25%. Thu nhập của người dân khu vực phi chính thức, vùng sâu, vùng xa chưa ổn định khiến việc duy trì đóng BHXH tự nguyện gặp khó khăn. Vẫn còn tình trạng doanh nghiệp dùng hợp đồng khoán việc, cộng tác viên để né tránh nghĩa vụ; toàn tỉnh hiện có 132 đơn vị chậm đóng kéo dài trên 12 tháng với số tiền hơn 6 tỷ đồng. Khi chính sách hưu trí xã hội và trợ cấp xã hội mở rộng, một bộ phận người dân dừng đóng BHXH tự nguyện với tư tưởng chờ đến 75 tuổi để nhận trợ cấp.

Tháo gỡ “nút thắt” an sinh vùng biên từ thực tiễn triển khai Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Ảnh: BHXH tỉnh Lạng Sơn

Trước thực trạng đó, tại Hội nghị tiếp xúc cử tri, đại diện BHXH tỉnh và các cơ quan liên quan đã đề xuất các nhóm giải pháp quan trọng trình Chính phủ, Quốc hội và chính quyền địa phương:

Nâng mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện: Đề nghị Chính phủ và HĐND tỉnh xem xét nâng mức hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện cho người dân tộc thiểu số, người dân sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Bổ sung đối tượng BHXH bắt buộc: Đề xuất Quốc hội nghiên cứu mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với các nhóm việc làm mới như: tài xế công nghệ (chạy app), người bán hàng trực tuyến trên các sàn thương mại điện tử/mạng xã hội, lao động tự do tại các công trình xây dựng... nhằm tránh khoảng trống an sinh.

Gắn chỉ tiêu an sinh với trách nhiệm chính quyền: Đề nghị đưa chỉ tiêu phát triển BHXH vào chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của địa phương; kiên quyết không xét khen thưởng đối với các đơn vị cố tình vi phạm trích đóng BHXH, BHYT, BHTN.

Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn Nguyễn Đặng Ân phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: BHXH tỉnh Lạng Sơn

Phát biểu tại Hội nghị, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh ghi nhận, đánh giá cao những ý kiến đóng góp của cử tri đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH; Đoàn ĐBQH sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến để tổng hợp, nghiên cứu và phản ánh với Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xem xét, hoàn thiện dự án luật.

Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh cũng đề nghị BHXH tỉnh và các cơ quan, đơn vị liên quan tiếp tục rà soát việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH trên địa bàn; chủ động phát hiện, tổng hợp những khó khăn, vướng mắc, bất cập từ thực tiễn, nhất là các vấn đề liên quan đến phát triển người tham gia, hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện, xử lý chậm đóng, trốn đóng và giải quyết chế độ cho người thụ hưởng. Qua đó, đề xuất giải pháp tháo gỡ hoặc kiến nghị sửa đổi, bổ sung những quy định chưa phù hợp, bảo đảm quyền lợi của người tham gia.

Cùng với đó, đề nghị các Sở, ngành tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Đoàn ĐBQH tỉnh trong quá trình lấy ý kiến, hoàn thiện dự án luật, góp phần xây dựng chính sách BHXH đồng bộ, khả thi, phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời nhấn mạnh việc không ngừng hoàn thiện thể chế pháp luật về BHXH không chỉ bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người tham gia, góp phần mở rộng diện bao phủ mà còn là trụ cột vững chắc giữ vững an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh.