 |
| Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh phân tích các quy định pháp luật về tội trốn đóng BHXH, BHYT. Ảnh: BH |
Làm rõ các hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Tại hội nghị làm việc, đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh chậm đóng BHXH, BHYT trên địa bàn do BHXH tỉnh An Giang tổ chức, Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh An Giang, đã trực tiếp phổ biến các quy định pháp luật về tội trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Nội dung được nhấn mạnh là những hành vi vi phạm có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự, các dấu hiệu gian dối cần được cơ quan chức năng xác minh và những khung hình phạt doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh vi phạm pháp luật.
Tại hội nghị, Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh triển khai quy định về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động theo Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025; đồng thời hướng dẫn áp dụng Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao trong xử lý hình sự đối với hành vi này.
Thông qua việc phân tích quy định pháp luật và các trường hợp vi phạm điển hình, đại diện Công an tỉnh An Giang giúp doanh nghiệp nhận diện những hành vi có nguy cơ bị xử lý nghiêm; nhất là trường hợp cố tình né tránh nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT hoặc tiếp tục vi phạm sau khi đã bị xử phạt hành chính.
Theo Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh, những hành vi cần được cơ quan chức năng tập trung xác minh bao gồm việc sử dụng thủ đoạn gian dối trong ký kết hợp đồng lao động để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT. Chẳng hạn, doanh nghiệp kéo dài thời gian thử việc hoặc sử dụng hợp đồng cộng tác viên không phù hợp với quan hệ lao động thực tế nhằm tránh tham gia BHXH cho người lao động.
Một dấu hiệu khác là kê khai mức lương làm căn cứ đóng BHXH, BHYT thấp hơn thu nhập thực tế. Doanh nghiệp có thể chỉ ghi mức lương tối thiểu vùng trong hợp đồng, trong khi phần thu nhập còn lại được chi trả thông qua phụ cấp hoặc tiền mặt ngoài lương. Những trường hợp này cần được xem xét dựa trên hồ sơ, bản chất quan hệ lao động và các quy định pháp luật có liên quan.
Đại diện Công an tỉnh cũng lưu ý hành vi khấu trừ tiền đóng BHXH, BHYT từ tiền lương hằng tháng của người lao động nhưng không nộp cho cơ quan BHXH, thay vào đó sử dụng vào mục đích khác. Ngoài ra, việc tẩu tán tài sản hoặc giải thể doanh nghiệp không đúng quy định nhằm trốn tránh trách nhiệm đối với các khoản nợ BHXH, BHYT cũng là những dấu hiệu cần được xác minh, làm rõ.
 |
| Đại diện Công an tỉnh An Giang trao đổi, giải đáp các thắc mắc của doanh nghiệp . Ảnh: Thu Hằng |
Việc nhận diện những hành vi này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác phòng ngừa và xử lý vi phạm. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa khó khăn tài chính dẫn đến chậm đóng và hành vi cố tình sử dụng thủ đoạn gian dối để trốn tránh nghĩa vụ. Trách nhiệm hình sự được xem xét khi hành vi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu và điều kiện theo quy định pháp luật.
Để làm rõ hậu quả pháp lý của việc tiếp tục vi phạm sau khi bị xử phạt, Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh dẫn chứng vụ án xảy ra năm 2022 liên quan đến Công ty TNHH Thương mại Sản xuất tại tỉnh P, do ông Đ.G.L, sinh năm 1981, trú tại quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh, làm Giám đốc.
Theo thông tin được nêu tại hội nghị, tháng 5/2019, doanh nghiệp này bị Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ) xử phạt vi phạm hành chính 150 triệu đồng. Tuy nhiên, sau đó công ty vẫn tiếp tục không đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động, với số tiền hơn 400 triệu đồng trong thời gian từ tháng 6 đến tháng 12/2019.
Vụ việc dẫn đến việc doanh nghiệp bị khởi tố về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN theo điểm b, khoản 5, Điều 216 Bộ luật Hình sự.
Từ trường hợp này, thông điệp được đại diện Công an tỉnh An Giang đưa ra là doanh nghiệp không thể xem việc đã bị xử phạt hành chính là kết thúc trách nhiệm pháp lý nếu vẫn tiếp tục hành vi vi phạm. Khi các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự được đáp ứng, người vi phạm có thể phải đối mặt với những chế tài nghiêm khắc hơn.
Phân tích các khung hình phạt, doanh nghiệp cần chủ động khắc phục
Một trong những nội dung trọng tâm trong phần trình bày của Thiếu tá Nguyễn Tuấn Anh là các khung hình phạt theo Điều 216 Bộ luật Hình sự. Việc làm rõ từng mức xử lý giúp doanh nghiệp nhận thức cụ thể hơn về hậu quả pháp lý khi vi phạm nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT cho người lao động.
Theo nội dung được phổ biến tại hội nghị, ở khung hình phạt thứ nhất, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến một năm nếu trốn đóng từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc trốn đóng cho từ 10 đến dưới 50 người lao động, trong trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm và đáp ứng các điều kiện luật định.
Ở khung thứ hai, mức phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm được áp dụng đối với các trường hợp thuộc khung tăng nặng theo quy định, trong đó có hành vi phạm tội từ hai lần trở lên, trốn đóng từ 300 triệu đồng đến dưới một tỷ đồng hoặc trốn đóng cho từ 50 đến dưới 200 người lao động.
Đối với khung hình phạt thứ ba, trường hợp trốn đóng từ một tỷ đồng trở lên hoặc trốn đóng cho từ 200 người lao động trở lên có thể bị phạt tù từ 2 đến 7 năm khi đáp ứng các điều kiện áp dụng. Riêng pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền lên đến 3 tỷ đồng.
Theo đại diện Công an tỉnh, việc phổ biến các khung hình phạt không chỉ nhằm cảnh báo hậu quả của hành vi trốn đóng mà còn giúp doanh nghiệp chủ động rà soát việc thực hiện nghĩa vụ. Theo đó, các đơn vị cần kiểm tra đầy đủ hợp đồng lao động, số lao động thuộc diện tham gia, mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, BHYT và tình hình thanh toán các khoản phải nộp.
Những sai sót trong đăng ký, kê khai hoặc quá trình tham gia cần được xác định nguyên nhân và khắc phục kịp thời. Đối với những trường hợp đã phát sinh nợ, doanh nghiệp cần có phương án thanh toán cụ thể, tránh để tình trạng kéo dài dẫn đến những hệ lụy lớn hơn đối với người lao động và chính đơn vị sử dụng lao động.
Theo BHXH tỉnh An Giang, tính đến hết tháng 8/2026, toàn tỉnh có 7.398 đơn vị thuộc khối doanh nghiệp chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN với tổng số tiền hơn 178 tỷ đồng. Trong đó, 858 đơn vị chậm đóng từ 6 tháng trở lên, với số tiền lên tới 127,259 tỷ đồng.
Số liệu này cho thấy tình trạng chậm đóng kéo dài vẫn là vấn đề cần tập trung xử lý. Khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, người lao động có thể gặp khó khăn trong quá trình giải quyết quyền lợi liên quan đến khám, chữa bệnh BHYT, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp và chế độ hưu trí.
Ông Huỳnh Tấn Phố, Phó Giám đốc BHXH tỉnh An Giang, nhấn mạnh việc tham gia và đóng BHXH, BHYT, BHTN vừa là trách nhiệm pháp lý, vừa là trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động. Các chính sách BHXH, BHYT không đơn thuần là một khoản chi phí sản xuất, kinh doanh mà còn là nền tảng bảo đảm quyền lợi và an sinh xã hội.
 |
| Ông Huỳnh Tấn Phố, Phó Giám đốc BHXH tỉnh An Giang phát biểu. Ảnh: BH |
Đối với các khoản chậm đóng đã được xác định, BHXH tỉnh yêu cầu doanh nghiệp, hộ kinh doanh xây dựng kế hoạch khắc phục cụ thể. Các doanh nghiệp cần rà soát số người thuộc diện tham gia, số người đã và chưa tham gia, số tiền phải đóng, đã đóng và còn chậm đóng, đồng thời xác định nguyên nhân, khả năng tài chính và phương án thanh toán.
Những doanh nghiệp có khả năng nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cần khẩn trương khắc phục theo lộ trình cụ thể. Trường hợp cố tình không thực hiện nghĩa vụ, không hợp tác, không thực hiện cam kết hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan BHXH sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý theo quy định pháp luật.
Ông Huỳnh Tấn Phố cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, BHXH tỉnh An Giang đã tổ chức 768 hội nghị tuyên truyền với hơn 25.000 người tham dự; kiểm tra 35 đơn vị theo kế hoạch và 44 đơn vị bằng hình thức kiểm tra đột xuất từ xa. Đồng thời, cơ quan BHXH đã phối hợp với Công an tỉnh kiểm tra liên ngành tại 22 đơn vị, thu hồi gần 4,8 tỷ đồng tiền chậm đóng và xử phạt hành chính 26 đơn vị với tổng số tiền 218,5 triệu đồng.
Nỗ lực này của BHXH tỉnh An Giang góp phần bảo đảm quyền lợi người lao động; đồng thời gắn với việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động.
Tuy nhiên, với một số doanh nghiệp còn chưa tuân thủ, những cảnh báo kịp thời của cơ quan Công an về Điều 216 Bộ luật Hình sự là cơ sở để doanh nghiệp nhìn nhận nghiêm túc hơn trách nhiệm của mình; từ đó chủ động khắc phục nợ BHXH, BHYT và không để hành vi vi phạm tiếp diễn đến mức phải đối mặt với trách nhiệm hình sự.
