Đan dày lưới an sinh từ chính sách bảo hiểm thất nghiệp

Chính sách BHTN ngày càng được mở rộng, tạo bệ đỡ cho người lao động.

Mở rộng lưới an sinh cho người lao động

Những con số mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy bức tranh lao động tiếp tục chuyển biến tích cực. Bình quân 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có 52,6 triệu người có việc làm, tăng 672,5 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý II, số người có việc làm đạt khoảng 52,7 triệu người. Thu nhập bình quân của người lao động đạt 9 triệu đồng mỗi tháng, tăng 717 nghìn đồng. Tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động giảm còn 1,65%, thấp hơn 0,07 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025.

Chất lượng nguồn nhân lực cũng tiếp tục được cải thiện. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ trong 6 tháng đầu năm đạt 29,7%, tăng 0,8 điểm phần trăm. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng ưu tiên tuyển dụng lao động có chuyên môn, kỹ năng nghề. Sự cải thiện về chất lượng việc làm tạo nền tảng quan trọng để các chính sách an sinh phát huy hiệu quả, đặc biệt đối với bảo hiểm thất nghiệp.

Dù thị trường lao động duy trì đà tăng trưởng, nguy cơ mất việc làm vẫn luôn hiện hữu trước những biến động của kinh tế thế giới, chuyển đổi số, tự động hóa sản xuất hoặc sự thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng. Chính vì vậy, mở rộng diện tham gia BHTN không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật trong chính sách mà trở thành bước đi quan trọng nhằm củng cố mạng lưới an sinh xã hội, giúp người lao động có thêm điểm tựa khi gặp rủi ro.

Luật Việc làm năm 2025 đã tạo nên thay đổi lớn khi hạ điều kiện tham gia BHTN từ hợp đồng lao động đủ 3 tháng xuống còn từ đủ 1 tháng. Theo quy định mới, người lao động làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 1 tháng đều thuộc diện tham gia. Quy định cũng áp dụng đối với các thỏa thuận mang tên gọi khác nhưng có bản chất là quan hệ lao động, có trả công, tiền lương, chịu sự quản lý của người sử dụng lao động.

Điểm mới có ý nghĩa đặc biệt là lần đầu tiên lao động làm việc không trọn thời gian được tham gia BHTN nếu có mức tiền lương bằng hoặc cao hơn mức làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất theo quy định. Đây là nhóm lao động vốn phát triển nhanh trong nhiều năm gần đây song chưa được bao phủ đầy đủ bởi các chính sách an sinh. Khoảng trống này nay đã được thu hẹp đáng kể.

Thống kê của BHXH Việt Nam cho thấy, sau 6 tháng đầu năm 2026, số người tham gia BHTN đạt 17,56 triệu người, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Việc mở rộng diện tham gia phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường lao động hiện đại. Ngày càng nhiều doanh nghiệp sử dụng lao động thời vụ, lao động bán thời gian, lao động theo dự án hoặc các mô hình việc làm linh hoạt. Khi các nhóm lao động này được tham gia BHTN, khả năng tiếp cận trợ cấp thất nghiệp, tư vấn việc làm, hỗ trợ học nghề cũng được mở rộng, góp phần giảm thiểu tác động của những cú sốc trên thị trường lao động.

Hiệu quả của chính sách BHTN không chỉ thể hiện khi người lao động mất việc mà còn được phát huy trong quá trình quay trở lại thị trường lao động. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống BHXH đã tiếp nhận, chi trả cho 349.204 quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp. Đồng thời, 8.230 quyết định hưởng hỗ trợ đào tạo nâng cao trình độ kỹ năng nghề cũng được thực hiện, giúp người lao động có thêm cơ hội thích ứng với nhu cầu tuyển dụng mới.

Phát huy hiệu quả chính sách BHTN

Tại Hà Nội, bức tranh thị trường lao động phản ánh rõ xu hướng phục hồi. Theo ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, chỉ riêng quý I năm 2026, thành phố đã tạo việc làm cho gần 50.000 lao động. Đến hết tháng 5, Hà Nội hoàn thành hơn 50% mục tiêu tạo mới 171.000 việc làm trong năm, tiếp tục duy trì tỷ lệ thất nghiệp dưới 3%, đứng đầu cả nước về tỷ lệ lao động qua đào tạo với 55,19%.

Chính sách BHTN không chỉ bảo đảm thu nhập khi người lao động mất việc mà còn hỗ trợ họ quay trở lại thị trường.

Dữ liệu của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho thấy khu vực thương mại, dịch vụ đang dẫn dắt nhu cầu tuyển dụng khi chiếm 54,1% tổng chỉ tiêu tuyển dụng trong tháng 6. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đứng thứ hai với 20,3%. Nhu cầu nhân lực tăng nhanh kéo theo yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng nghề. Trong bối cảnh đó, bảo hiểm thất nghiệp kết hợp đào tạo lại trở thành công cụ quan trọng giúp người lao động thích ứng với sự dịch chuyển của thị trường.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, chính sách BHTN tiếp tục phát huy vai trò hỗ trợ người lao động sớm quay trở lại thị trường việc làm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Thành phố đã tổ chức 101 phiên giao dịch việc làm, tư vấn cho 364.643 lượt người, giới thiệu việc làm cho 20.569 lượt người, trong đó 6.687 người đã tìm được việc làm, góp phần rút ngắn thời gian thất nghiệp.

Theo bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Thành phố Hồ Chí Minh, thị trường vẫn chênh lệch cung - cầu giữa nhiều nhóm ngành nghề. Trong bối cảnh đó, chính sách BHTN không chỉ bảo đảm thu nhập khi người lao động mất việc mà còn hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm, học nghề, giúp chuyển dịch sang các lĩnh vực đang thiếu nhân lực, nâng cao khả năng thích ứng với thị trường.

Thực tế này cho thấy mở rộng bao phủ BHTN giúp bảo đảm quyền lợi trước mắt, đồng thời tạo điều kiện để người lao động nâng cao kỹ năng nghề, chuyển đổi việc làm phù hợp với nhu cầu mới của doanh nghiệp. Khi chính sách được mở rộng đến nhiều nhóm lao động hơn, lưới an sinh xã hội cũng được đan dày hơn, góp phần xây dựng thị trường lao động hiện đại, linh hoạt, ổn định, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế trong những năm tới.