Điểm tựa cho người lao động trước những cú sốc của nền kinh tế

Tọa đàm “BHTN trong ứng phó khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai: Công cụ ổn định việc làm”.

Theo Luật Việc làm 2025, căn cứ tình hình thực tế và khả năng kết dư của Quỹ BHTN, Chính phủ được quyết định giảm mức đóng BHTN hoặc thực hiện các chính sách hỗ trợ bằng tiền, hỗ trợ khác đối với người lao động và người sử dụng lao động. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng của chính sách BHTN, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước chủ động ứng phó khi nền kinh tế gặp những biến động lớn.

Thực tiễn triển khai cho thấy chính sách BHTN tiếp tục phát huy hiệu quả trong việc hỗ trợ người lao động. Theo BHXH Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống đã giải quyết 349.204 quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời ban hành 8.230 quyết định hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm. Tổng số tiền chi trả các chế độ BHXH và BHTN đạt khoảng 188.075 tỷ đồng, góp phần giúp người lao động ổn định cuộc sống, giảm bớt khó khăn và sớm quay trở lại thị trường lao động.

Hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro

Tại Tọa đàm “BHTN trong ứng phó khủng hoảng, dịch bệnh, thiên tai: Công cụ ổn định việc làm” diễn ra ngày 20/7, ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng BHTN, Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết quy định mới của Luật Việc làm 2025 được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn triển khai chính sách, nhất là những bài học từ đại dịch Covid-19.

Theo ông Tú, trong giai đoạn dịch Covid-19, việc sử dụng quỹ BHTN để hỗ trợ người lao động phải trải qua nhiều cấp có thẩm quyền xem xét, từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đến Thủ tướng Chính phủ. Thực tiễn này cho thấy cần có cơ chế pháp lý đầy đủ hơn để việc hỗ trợ được triển khai nhanh chóng khi xảy ra các tình huống khẩn cấp.

Ông Trần Tuấn Tú cho biết, thời điểm đó quỹ BHTN có kết dư khoảng 89.000 tỷ đồng. Từ nguồn lực này, hơn 13 triệu người lao động đã được hỗ trợ với tổng kinh phí khoảng 32.000 tỷ đồng. Mức hỗ trợ dao động từ 1,8 - 3,3 triệu đồng/người, áp dụng cho cả người đang tham gia BHTN, người đã tạm thời rời thị trường lao động hoặc có thời gian đóng BHTN từ một tháng trở lên.

Song song với đó, hơn 346.000 đơn vị sử dụng lao động được giảm mức đóng BHTN từ 1% xuống 0% trong thời gian 12 tháng, với tổng số tiền khoảng 9.200 tỷ đồng. Tổng quy mô hỗ trợ từ quỹ BHTN trong giai đoạn dịch Covid-19 đạt khoảng 41.000 tỷ đồng, góp phần giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, giữ chân người lao động và từng bước phục hồi hoạt động.

Theo ông Trần Tuấn Tú, những kết quả này khẳng định bản chất của BHTN là cơ chế chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia. Quỹ được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, nguồn thu từ hoạt động đầu tư quỹ cùng sự hỗ trợ của Nhà nước trong những điều kiện nhất định. Việc chi trả phải bảo đảm đúng nguyên tắc đóng - hưởng, chia sẻ và công bằng giữa các đối tượng tham gia.

Đồng quan điểm, ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động, việc làm, cho rằng đại dịch Covid-19 là phép thử chưa từng có đối với hệ thống an sinh xã hội. Người lao động mất việc làm, doanh nghiệp đứt gãy chuỗi cung ứng, hoạt động sản xuất kinh doanh bị đình trệ trong khi Luật Việc làm 2013 chưa có quy định cụ thể về cơ chế hỗ trợ từ quỹ BHTN trong các tình huống bất thường.

Theo ông Trung, sự chủ động của Chính phủ và các cơ quan liên quan trong việc tham mưu, ban hành chính sách đã giúp quỹ BHTN thực sự trở thành “phao cứu sinh” cho hàng triệu người lao động và doanh nghiệp. Khoản trợ cấp thất nghiệp theo thời gian tham gia đóng góp giúp người lao động có nguồn thu nhập để ổn định cuộc sống trong thời gian tìm kiếm việc làm mới. Việc giảm mức đóng BHTN cũng tạo thêm nguồn lực để doanh nghiệp duy trì hoạt động và tái cơ cấu sản xuất.

Đảm bảo an toàn quỹ, ngăn chặn trục lợi chính sách

Theo ông Trần Tuấn Tú, Luật Việc làm 2025 đã quy định rõ việc hỗ trợ từ Quỹ BHTN trong các tình huống khủng hoảng phải căn cứ vào khả năng cân đối và mức kết dư của quỹ. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, Chính phủ có thể chủ động điều chỉnh mức đóng hoặc triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn tài chính của quỹ trong dài hạn.

Đại diện Cục Việc làm cho biết quỹ BHTN được hình thành từ sự đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, hoạt động đầu tư quỹ và sự hỗ trợ của Nhà nước theo quy định. Pháp luật cũng quy định cơ chế hỗ trợ từ ngân sách khi mức kết dư của quỹ xuống dưới ngưỡng an toàn, qua đó bảo đảm nguồn lực chi trả khi phát sinh rủi ro trên diện rộng.

Theo ông Tú, mọi chính sách hỗ trợ trong điều kiện bất thường đều phải được tính toán trên cơ sở khả năng cân đối của quỹ BHTN. Mục tiêu là hỗ trợ kịp thời cho người lao động và doanh nghiệp, đồng thời duy trì tính bền vững của quỹ. Vì vậy, chưa cần thiết phải thành lập thêm một quỹ dự phòng riêng cho các tình huống khủng hoảng.

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, hệ thống pháp luật cũng đã bổ sung các quy định nhằm phòng ngừa và xử lý hành vi trục lợi chính sách. Ngoài các chế tài xử phạt hành chính, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định các tội danh liên quan đến vi phạm chính sách BHXH, trong đó có BHTN. Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao và Bộ Công an cũng đã ban hành các văn bản hướng dẫn xử lý hành vi gian lận, trốn đóng hoặc giả mạo hồ sơ để hưởng chế độ.

Theo chuyên gia Lê Quang Trung, sau hơn nửa năm Luật Việc làm 2025 có hiệu lực, cần sớm tổ chức đánh giá sơ bộ việc triển khai để phát hiện những quy định còn bất cập hoặc có nguy cơ bị lợi dụng. Đồng thời, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi trốn đóng BHTN, gian lận hồ sơ hoặc hưởng sai chế độ nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và nâng cao hiệu quả của chính sách BHTN trong giai đoạn mới.