Địa phương tăng hỗ trợ, “lưới” an sinh ngày càng rộng

Cán bộ BHXH TP. Hà Nội tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT tới người dân.

Ngân sách địa phương tiếp sức an sinh

Mở rộng diện bao phủ BHXH, BHYT là hành trình dài, trong đó thách thức tập trung ở lao động phi chính thức, người thu nhập thấp, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương. Để thu hẹp khoảng trống này, nhiều địa phương đã chủ động dành ngân sách hỗ trợ thêm mức đóng, giúp người dân có điều kiện tham gia và duy trì chính sách an sinh lâu dài.

Điểm đáng chú ý là nguồn lực địa phương được bổ sung trên nền chính sách hỗ trợ chung của Nhà nước. Nhờ đó, phần kinh phí người dân phải tự đóng giảm đáng kể, một số nhóm được ngân sách hỗ trợ toàn bộ mức đóng BHYT. Cách làm này đang tạo thêm “bậc thang” tài chính, đưa chính sách BHXH, BHYT đến gần hơn với từng nhóm dân cư.

Tại Hà Nội, HĐND Thành phố ban hành Nghị quyết số 19/2025/NQ-HĐND ngày 9/7/2025 về hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện, BHYT. Tiếp đó, Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND ngày 2/6/2026 sửa đổi, bổ sung chính sách theo hướng mở rộng đối tượng, nâng mức hỗ trợ, trong đó nhiều nhóm được ngân sách Thành phố bảo đảm 100% mức đóng BHYT.

Hiệu quả chính sách thể hiện khá rõ. Đến ngày 31/7/2026, Hà Nội đã hỗ trợ BHXH tự nguyện cho 138.719 người với kinh phí 35,8 tỷ đồng; hỗ trợ BHYT cho 201.162 người với 106,1 tỷ đồng. Trong đó, 133.032 người từ 60 đến dưới 75 tuổi được hỗ trợ 100% mức đóng BHYT theo các nhóm đủ điều kiện.

Nguồn lực hỗ trợ đã góp phần củng cố diện bao phủ an sinh tại Thủ đô. Đến cuối tháng 7/2026, Hà Nội có 8.607.538 người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 96,33% dân số; số người tham gia BHXH tự nguyện đạt 149.636 người. Những con số này cho thấy chính sách hỗ trợ đang tạo thêm động lực để người dân tham gia, duy trì BHXH, BHYT.

Tại Ninh Bình, Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND hỗ trợ thêm mức đóng BHXH tự nguyện với mức 30% cho hộ nghèo, 20% cho hộ cận nghèo và người dân tộc thiểu số. Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND tiếp tục hỗ trợ BHYT cho nhiều nhóm, trong đó người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc diện quy định được hỗ trợ 100% mức đóng.

Từ ngày 1/1/2026, Ninh Bình có khoảng 672.000 người được ngân sách tỉnh đóng, hỗ trợ đóng BHYT. Đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh có 3.647.067 người tham gia BHYT, ước tỷ lệ bao phủ cả năm đạt 95,3% dân số. Kết quả cho thấy nguồn lực địa phương đang trở thành điểm tựa quan trọng để mở rộng “lưới” an sinh tại cơ sở.

Tại Sơn La, Nghị quyết số 142/2025/NQ-HĐND hỗ trợ thêm 30% mức đóng BHYT cho hộ cận nghèo; 20% cho học sinh, sinh viên và hộ làm nông, lâm, ngư nghiệp. Đến hết tháng 7/2026, tỉnh có 1.331.059 người tham gia BHYT, tỷ lệ bao phủ đạt 99,6% dân số, bằng 97,6% kế hoạch BHXH Việt Nam giao và 99,6% kế hoạch UBND tỉnh giao.

Tạo “lớp đệm” cho chính sách an sinh

Việc các tỉnh, thành phố dành thêm ngân sách hỗ trợ người dân tham gia BHXH, BHYT thực tế không phải những chính sách đơn lẻ. Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương mở rộng diện bao phủ an sinh, trong đó Trung ương thiết lập chính sách hỗ trợ chung, đồng thời tạo dư địa để từng địa phương bổ sung nguồn lực dựa trên điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.

Cán bộ BHXH tỉnh Sơn La tuyên truyền chính sách BHXH tự nguyện cho lao động tự do.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong Luật BHXH năm 2024. Bên cạnh mục tiêu xây dựng hệ thống BHXH đa tầng, hướng tới bao phủ toàn dân, Luật xác định Nhà nước có chính sách hỗ trợ người tham gia BHXH tự nguyện. Đáng chú ý, các địa phương được khuyến khích dành thêm nguồn lực để hỗ trợ tiền đóng cho người tham gia, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách.

Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với lao động khu vực phi chính thức. Khác với người lao động thuộc diện BHXH bắt buộc, người tham gia BHXH tự nguyện phải chủ động bố trí thu nhập để đóng trong thời gian dài. Với lao động tự do, người có thu nhập thấp hoặc thiếu ổn định, mức đóng dù đã được Nhà nước hỗ trợ vẫn có thể trở thành rào cản.

Vì vậy, phần hỗ trợ thêm từ ngân sách địa phương có thể xem là “lớp đệm” bổ sung cho chính sách chung. Địa phương có điều kiện kinh tế và nguồn lực tốt hơn có thể nâng mức hỗ trợ, mở rộng nhóm thụ hưởng hoặc lựa chọn những nhóm dân cư đặc thù cần ưu tiên. Qua đó, chính sách an sinh được thiết kế sát hơn với điều kiện sống của người dân từng địa bàn.

Cách tiếp cận tương tự cũng được thể hiện trong chính sách BHYT. Nhà nước xác định trách nhiệm đóng hoặc hỗ trợ mức đóng cho nhiều nhóm dân cư, đồng thời hệ thống chính sách tạo cơ sở để địa phương bố trí thêm nguồn lực cho những nhóm cần hỗ trợ. Nhờ đó, khoảng trống giữa nhóm được ngân sách Trung ương bảo đảm với nhóm còn khó khăn về khả năng tự đóng có thể tiếp tục được thu hẹp.

Điểm đáng chú ý là hỗ trợ thêm không đơn thuần nhằm giảm số tiền người dân phải đóng trong một năm. Với BHYT, chính sách giúp người dân duy trì thẻ, hạn chế nguy cơ gián đoạn quyền lợi khám, chữa bệnh. Với BHXH tự nguyện, mức hỗ trợ cao hơn có thể tạo động lực để lao động tự do tham gia và duy trì quá trình đóng hướng tới lương hưu.

Nhìn từ góc độ này, ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương đang tạo thành các tầng hỗ trợ bổ sung cho nhau. Chính sách chung tạo “mặt bằng” an sinh trên phạm vi cả nước; chính sách riêng của từng tỉnh, thành phố giúp nâng mức bảo vệ phù hợp với nguồn lực và đặc điểm dân cư. Đây cũng là cách huy động thêm nguồn lực cho mục tiêu bao phủ BHXH, BHYT toàn dân.

Chính từ hành lang chính sách đó, nhiều địa phương đã chủ động cụ thể hóa bằng nghị quyết của HĐND, dành hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng hỗ trợ người dân tham gia BHXH, BHYT. Hà Nội, Ninh Bình và Sơn La là những ví dụ cho thấy khi chủ trương được chuyển thành nguồn lực cụ thể, phạm vi thụ hưởng có thể nhanh chóng được mở rộng tới hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn người.