Già hóa dân số và yêu cầu mới về hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi

Già hoá dân số đặt ra yêu cầu phát triển mô hình chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi.

Người cao tuổi cần một hệ sinh thái chăm sóc mới

Tại Hội nghị kết nối phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tổ chức ở Hà Nội mới đây, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần sớm chuyển từ tư duy chăm sóc đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái toàn diện cho người cao tuổi. Theo các chuyên gia, đây không còn là câu chuyện riêng của ngành y tế hay chính sách phúc lợi, mà liên quan trực tiếp tới chất lượng sống, ổn định xã hội và khả năng thích ứng trước các thách thức an ninh phi truyền thống.

Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biế,t Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người cao tuổi. Đây là lực lượng có nhiều kinh nghiệm, tri thức và vốn sống quý giá, có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội nếu được tạo điều kiện phù hợp. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực ngày càng lớn về chăm sóc sức khỏe, an sinh và hỗ trợ tinh thần.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, già hóa dân số đang làm thay đổi cách tiếp cận về bảo đảm an ninh con người. Nếu trước đây vấn đề chăm sóc người cao tuổi chủ yếu gắn với phúc lợi xã hội, thì nay đã trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững. Việc bảo đảm sức khỏe, đời sống và vai trò xã hội của người cao tuổi sẽ tác động trực tiếp đến sự ổn định của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội trong tương lai.

Trong khi đó, GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc kết nối đa lĩnh vực sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn. Theo đó, các kết quả nghiên cứu trong y tế, điều dưỡng, quản trị hay công nghệ có thể nhanh chóng được chuyển hóa thành sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu thực tế của người cao tuổi trong bối cảnh xã hội đang già hóa nhanh.

Theo hướng tiếp cận này, chăm sóc người cao tuổi không còn chỉ dừng ở khám chữa bệnh hoặc hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày. Thay vào đó, cần xây dựng hệ sinh thái bao gồm đào tạo nhân lực điều dưỡng, phục hồi chức năng, tư vấn sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và ứng dụng công nghệ số trong quản lý chăm sóc. Đây được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi và giảm áp lực lên hệ thống y tế trong tương lai.

Xây dựng hệ sinh thái chăm sóc linh hoạt

Từ thực tiễn tại cơ sở, nhiều chuyên gia cho rằng nhu cầu của người cao tuổi hiện nay đang thay đổi rất nhanh. Bên cạnh chăm sóc sức khỏe, nhiều người còn cần hỗ trợ về tinh thần, giao tiếp xã hội và sinh hoạt hằng ngày. Đặc biệt, số lượng người cao tuổi sống một mình hoặc hạn chế khả năng vận động đang tăng lên, kéo theo nhu cầu lớn đối với các dịch vụ chăm sóc linh hoạt, thuận tiện và phù hợp với điều kiện từng gia đình.

Ông Nguyễn Văn Thiết, Ủy viên Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thăng Long cho rằng Việt Nam cần mở rộng các mô hình chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ sinh hoạt tại nhà cho người cao tuổi. Đây là giải pháp phù hợp trong bối cảnh nhiều gia đình không đủ điều kiện bố trí người chăm sóc thường xuyên. Mô hình này cũng giúp người cao tuổi duy trì môi trường sống quen thuộc, hạn chế áp lực tâm lý khi phải thay đổi không gian sinh hoạt.

Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng đề cập tới vai trò của chuyển đổi số trong thích ứng với xã hội già hóa. Theo các chuyên gia, công nghệ có thể hỗ trợ theo dõi sức khỏe từ xa, quản lý hồ sơ y tế, tư vấn trực tuyến và kết nối người cao tuổi với các dịch vụ chăm sóc phù hợp. Đây được xem là hướng đi cần thiết nhằm giảm áp lực cho hệ thống y tế và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Ở góc độ kinh tế - chính sách, TS. Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia kinh tế cho rằng Việt Nam cần chuẩn bị sớm trước khi bước vào giai đoạn dân số già sâu hơn trong những năm tới. Nếu không xây dựng được hệ thống chăm sóc phù hợp, áp lực lên y tế, an sinh và ngân sách xã hội sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu có chiến lược đúng, lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi còn có thể trở thành ngành dịch vụ giàu tiềm năng trong tương lai.

Các chuyên gia cũng cho rằng xã hội già hóa không đồng nghĩa với gánh nặng nếu người cao tuổi tiếp tục được tạo điều kiện tham gia vào các hoạt động phù hợp với năng lực và kinh nghiệm của mình. Cùng với chăm sóc sức khỏe, việc xây dựng cơ chế để đội ngũ chuyên gia, trí thức cao tuổi tiếp tục tham gia tư vấn, quản lý và hỗ trợ cộng đồng sẽ giúp tận dụng tốt hơn nguồn lực xã hội đang ngày càng lớn này.

Trước tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh, xây dựng hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam. Khi nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia, việc chăm sóc người cao tuổi sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của ngành y tế hay an sinh xã hội. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm an ninh con người và nâng cao chất lượng phát triển trong giai đoạn dân số già hóa mạnh mẽ hơn.