Hướng dẫn mới về chế độ ốm đau, thai sản, doanh nghiệp và người lao động cần biết

Tiếp nhận hồ sơ của người lao động tại cơ quan BHXH. Ảnh: Phạm Thọ

Chế độ thai sản khi sinh con thứ hai với người lao động

Theo BHXH TP. Hồ Chí Minh, hướng dẫn mới nhằm thực hiện Luật Dân số số 113/2025/QH15 ngày 10/12/2025; Nghị định số 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ; Quyết định số 2222/QĐ-BHXH ngày 29/7/2025 và Quyết định số 313/QĐ-BHXH ngày 27/3/2026 của BHXH Việt Nam.

Theo đó, chế độ thai sản khi sinh con thứ hai (theo quy định tại điểm a Khoản 1 Điều 14 Luật Dân số 2025 và Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2026), được hướng dẫn như sau:

Thứ nhất, về điều kiện hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai: Lao động nữ sinh con thứ hai, lao động nam khi vợ sinh con thứ hai đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo quy định của pháp luật về BHXH và được hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai thuộc các trường hợp: Lao động nữ khi sinh con thứ hai mà tại thời điểm sinh có một con đẻ còn sống. Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc khi vợ sinh con thứ hai mà tại thời điểm sinh, người vợ có một con đẻ còn sống.

Thứ hai, về thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai: Trường hợp sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 7 tháng; thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Trường hợp lao động nữ sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, cứ mỗi con, người mẹ được nghỉ thêm 1 tháng. Trường hợp vợ sinh con thứ hai thì lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc. Trường hợp sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi.

Thứ ba, mức hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai: Trợ cấp thai sản được tính theo số tháng nghỉ việc hưởng chế độ thai sản quy định tại khoản 1 Điều 53; trợ cấp thai sản một tháng quy định tại khoản 1 Điều 59 và mức trợ cấp một lần cho mỗi con quy định tại khoản 4 Điều 58 Luật BHXH 2024. Theo đó, lao động nữ khi sinh con thứ hai được hưởng: Trợ cấp thai sản = Số tháng nghỉ thai sản x Trợ cấp thai sản một tháng. Trong đó, trợ cấp thai sản một tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của 6 tháng gần nhất trước khi nghỉ việc hưởng chế độ thai sản. Trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 2 lần mức tham chiếu tại tháng lao động nữ sinh con.

Thứ tư, về thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai: Trường hợp người lao động đang tham gia BHXH, đơn vị lập hồ sơ nộp cho cơ quan BHXH nơi đang tham gia BHXH gồm các chứng từ theo quy định tại Điều 61 Luật BHXH 2024 và Danh sách đề nghị mẫu 01B-HSB có ghi rõ vào cột ghi chú “Sinh con thứ hai” tương ứng với con được sinh ra.

Trường hợp người lao động bảo lưu, đã thôi việc trước thời điểm sinh con, người lao động nộp hồ sơ tại BHXH cơ sở gồm các chứng từ theo quy định tại Điều 61 Luật BHXH 2024 và Văn bản đề nghị Mẫu 14-HSB tại mục II. Nội dung đề nghị giải quyết ghi rõ “Đề nghị hưởng chế độ thai sản khi sinh con thứ hai theo quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ”.

Cơ quan BHXH cũng lưu ý, người kê khai chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của nội dung kê khai đề nghị hưởng chế độ.

Chế độ thai sản rất quan trọng với lao động nữ khi sinh con. Ảnh: Phạm Thọ

Chế độ ốm đau đối với người lao động nghỉ việc hưởng chế độ không trọn ngày

Theo BHXH thành phố, khoản 1 Điều 42, Điều 47, Điều 48 Luật BHXH 2024 quy định, việc xem xét, xác định thời gian giải quyết hưởng chế độ ốm đau căn cứ vào thời gian nghỉ việc (danh sách người lao động nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau do người sử dụng lao động lập) và các giấy tờ do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp (giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH). Trường hợp người lao động có thời gian nghỉ việc thực tế dài hơn thời gian được xác nhận trên các giấy tờ do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp thì giải quyết hưởng chế độ ốm đau theo thời gian được xác nhận.

Ví dụ, người lao động có ngày làm việc từ 7 giờ 30 đến 16 giờ 30; nghỉ ốm có Giấy ra viện thể hiện nhập viện lúc 14 giờ 40 phút ngày 13/5/2026 và ra viện lúc 15 giờ 40 phút ngày 20/5/2026 thì căn cứ thời gian khám chữa bệnh được cơ sở khám chữa bệnh xác nhận trên Giấy ra viện, giải quyết chế độ ốm đau 6,5 ngày (trong đó ngày 13/5/2026 giải quyết 1/2 ngày và từ ngày 14 đến ngày 20/5/2026 giải quyết 6 ngày).

Theo Phó giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Hồng Hạnh, khi lập danh sách đề nghị giải quyết các chế độ BHXH ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe mẫu 01B-HSB, đề nghị đơn vị cung cấp đầy đủ, chính xác cả 3 thông tin gồm số tài khoản, tên ngân hàng và mã ngân hàng của người lao động.

Đối với số tài khoản của người lao động, người lao động cần cung cấp số tài khoản của chính mình, không sử dụng số tài khoản của người khác. Đối với các ngân hàng có thay đổi số tài khoản cũ sang số tài khoản mới, thay đổi đầu số tài khoản hoặc chuyển đổi tài khoản 14 số thành tài khoản 10 số (ví dụ: Vikki, Agribank, VietinBank, BIDV...), người lao động liên hệ ngân hàng nơi mở tài khoản để có thông tin chính xác cung cấp cho đơn vị.

Đối với tên ngân hàng và mã ngân hàng, phải chọn tên ngân hàng là Hội sở chính của ngân hàng (tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh) và mã ngân hàng theo đúng mã CITAD của Hội sở chính. Một số mã CITAD tham khảo gồm: Mã 01204001 - Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank); Mã 01204009 - Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (TT thanh toán); Mã 01201001 - Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank); Mã 01203001 - Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank); Mã 79305001 - Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank); Mã 01202001 - Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).

Theo BHXH TP. Hồ Chí Minh, mã CITAD (hay Bank Code) là mã định danh gồm 8 chữ số do Ngân hàng Nhà nước cấp để xác định chính xác một chi nhánh ngân hàng cụ thể trong hệ thống thanh toán bù trừ liên ngân hàng tại Việt Nam.

“Nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động, đề nghị đơn vị kịp thời thông tin để người lao động được biết, lập hồ sơ đề nghị giải quyết các chế độ BHXH đúng theo quy định. Trong quá trình thực hiện, nếu có vướng mắc, đề nghị đơn vị phản ánh về BHXH TP. Hồ Chí Minh (Phòng Chế độ BHXH) để được hướng dẫn”, Phó giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Hồng Hạnh nhấn mạnh.