 |
| Nghị định số 283/2026/NĐ-CP hướng tới môi trường lao động minh bạch. Ảnh: Đông Hải |
Khép kín chế tài, siết chặt kiểm tra
Chậm đóng, trốn đóng BHXH không chỉ gây thất thu quỹ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người lao động. Việc hoàn thiện chế tài đang từng bước bổ sung đầy đủ cơ sở pháp lý, tạo điều kiện xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, bổ sung cơ chế xử lý chặt chẽ hơn đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH. Đáng chú ý, hồ sơ về hành vi có dấu hiệu tội phạm được chuyển sang cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự, góp phần nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật.
Đây cũng là bước đi phù hợp với tinh thần Luật BHXH năm 2024, hướng tới môi trường lao động minh bạch, nơi doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, không thể chây ỳ, chiếm dụng tiền đóng BHXH như một khoản vốn lưu động.
Chế tài chỉ thực sự hiệu quả khi đủ sức răn đe. Khi cái giá phải trả cho vi phạm cao hơn lợi ích từ chậm đóng, trốn đóng, doanh nghiệp sẽ không còn dễ dàng đánh đổi quyền lợi người lao động.
Tại Quảng Ngãi, trong khi Nghị định số 283/2026/NĐ-CP chuẩn bị bước vào giai đoạn thực thi, BHXH tỉnh đã chủ động tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc chấp hành pháp luật ngay từ đầu năm, góp phần bảo đảm quyền lợi người lao động và nâng cao hiệu quả quản lý các quỹ bảo hiểm.
Tính đến cuối tháng 7/2026, BHXH tỉnh đã kiểm tra việc thực hiện pháp luật về BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp tại 53 đơn vị sử dụng lao động; kiểm tra việc thực hiện hợp đồng khám, chữa bệnh BHYT tại 4 cơ sở y tế và hoạt động của 9 tổ chức được ủy quyền thu, chi trả chế độ BHXH.
Qua kiểm tra, BHXH tỉnh đã thu hồi hơn 2,7 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH; thu hồi hơn 32 triệu đồng chi sai chế độ BHXH ngắn hạn, hoàn trả quỹ BHYT hơn 547 triệu đồng. Đối với một số khoản chi phí thiết bị y tế, BHXH tỉnh đang chờ ý kiến của Bộ Y tế để có cơ sở xử lý.
Song song với đó, BHXH tỉnh thành lập 3 tổ công tác làm việc trực tiếp với 64 đơn vị chậm đóng từ 3 tháng trở lên, thu hồi hơn 500 triệu đồng. Đồng thời, gửi văn bản yêu cầu 150 đơn vị thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng BHXH và cung cấp thông tin phục vụ xem xét ban hành quyết định kiểm tra, qua đó, các đơn vị đã tự giác khắc phục, nộp hơn 1,7 tỷ đồng tiền chậm đóng.
Riêng lĩnh vực BHYT, cơ quan BHXH Quảng Ngãi đã xử phạt 16 đơn vị chậm đóng, trốn đóng với tổng số tiền hơn 79 triệu đồng theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP.
Những kết quả trên cho thấy, kiểm tra đi đôi với đôn đốc, xử lý vi phạm đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp chủ động khắc phục, hạn chế phải áp dụng các biện pháp mạnh hơn.
 |
| Người lao động có thêm “lá chắn” bảo vệ quyền lợi khi Nghị định số 283/2026/NĐ-CP được áp dụng. Ảnh: Đông Hải |
Tuy nhiên, trước khi Nghị định số 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực, việc xử lý vi phạm vẫn gặp vướng mắc về căn cứ pháp lý. Dù xác định rõ hành vi vi phạm, cơ quan BHXH chủ yếu chỉ có thể truy đóng, thu hồi, chưa đủ căn cứ xử phạt hành chính đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, ảnh hưởng đến tính răn đe trong xử lý vi phạm.
Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa hợp tác với đoàn kiểm tra, chậm hoặc không cung cấp hồ sơ, tài liệu, khiến quá trình xác minh, xử lý kéo dài.
Ông Phan Minh Quang, Phó Trưởng phòng Kiểm tra BHXH tỉnh Quảng Ngãi, nhận định: “Nghị định có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý xử lý vi phạm. Khi chế tài đầy đủ, công tác kiểm tra sẽ hiệu quả hơn, bảo đảm công bằng giữa doanh nghiệp chấp hành tốt và đơn vị cố tình vi phạm, đồng thời bảo vệ kịp thời quyền lợi hợp pháp của người lao động”.
Bảo vệ quyền lợi người lao động
Một hệ thống BHXH bền vững không thể chỉ dựa vào ý thức tự giác chấp hành của doanh nghiệp mà cần một cơ chế pháp lý đủ sức bảo đảm thực thi. Nghị định số 283/2026/NĐ-CP không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, loại bỏ lợi thế không chính đáng của những doanh nghiệp cố tình chậm đóng, trốn đóng BHXH.
Ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc một doanh nghiệp sản xuất tại Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi), cho rằng việc đóng BHXH đầy đủ không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách giữ chân người lao động. “Khi chế tài đủ mạnh, những doanh nghiệp chấp hành đúng sẽ không còn chịu thiệt so với các đơn vị cố tình vi phạm".
 |
| BHXH tỉnh Quảng Ngãi chủ động làm việc cùng các đơn vị, cơ sở y tế. Ảnh: Đông Hải |
Với người lao động, chậm đóng BHXH không chỉ là câu chuyện về thời gian đóng mà trực tiếp ảnh hưởng đến việc giải quyết các chế độ. Từ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp đến hưu trí, mỗi tháng chậm đóng đều có thể làm quyền lợi bị gián đoạn.
Anh Nguyễn Hồng Vỹ (42 tuổi), công nhân gia công cơ khí tại Khu kinh tế Dung Quất, chia sẻ: “Người lao động chỉ mong doanh nghiệp đóng BHXH đầy đủ để yên tâm làm việc. Nhà nước có thêm chế tài xử lý nghiêm thì chúng tôi càng yên tâm vì quyền lợi của mình được bảo vệ.”
Tại Quảng Ngãi, BHXH tỉnh tiếp tục tăng cường kiểm tra chuyên ngành, phối hợp Thanh tra, Công an, Thuế tỉnh, Sở Nội vụ, chính quyền địa phương và tổ chức công đoàn, tập trung vào đơn vị chậm đóng kéo dài, có dấu hiệu trốn đóng, khai báo sai tiền lương hoặc nhiều lần nhắc nhở nhưng chưa khắc phục. Đồng thời, kiểm tra tình hình sử dụng lao động người dân tộc thiểu số tại các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh năm 2026.
Nghị định số 283/2026/NĐ-CP bổ sung công cụ xử lý vi phạm, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động. Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, kiểm tra được tăng cường và doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ, niềm tin vào chính sách an sinh xã hội được củng cố, tạo nền tảng cho thị trường lao động công bằng, lành mạnh và bền vững.
