 |
| Người khuyết tật tham gia phiên giao dịch việc làm tại Hà Nội. |
Tăng cường an sinh xã hội cho người khuyết tật
Tại Việt Nam, người được xác định là khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng có quyền được hưởng trợ cấp xã hội và BHYT được cấp hoàn toàn miễn phí. Về BHXH, người lao động có tham gia bảo hiểm và bị tai nạn lao động được hưởng một gói trợ cấp, bao gồm trợ cấp một lần hoặc hàng tháng tùy theo mức độ suy giảm khả năng lao động đã được đánh giá. Những người bị suy giảm khả năng lao động trên 61% cũng đủ điều kiện để nghỉ hưu sớm.
ILO đánh giá cao về những tiến bộ của Việt Nam trong việc mở rộng phạm vi bao phủ an sinh xã hội cho người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng. Tỷ lệ bao phủ trợ cấp xã hội cho người khuyết tật đã tăng hơn gấp ba lần trong 15 năm qua, và hiện có khoảng 1,7 triệu người (tương đương 1,7% dân số) đang hưởng trợ cấp này, kèm theo đó là BHYT được cấp miễn phí.
| Tại Việt Nam, phần lớn người khuyết tật nặng đã được hưởng các chính sách hỗ trợ như trợ giúp xã hội, BHYT với mức độ bao phủ khá cao so với các quốc gia có thu nhập trung bình khác, ILO đánh giá. |
Số liệu được ILO ghi nhận cho thấy, hiện có khoảng 600.000 người đang hưởng trợ cấp xã hội nghỉ hưu sớm liên quan đến suy giảm khả năng lao động trong khuôn khổ hệ thống BHXH, dù phần lớn trong số này là cựu cán bộ, công chức gần đến tuổi nghỉ hưu.
Cũng theo phân tích của ILO, đầu tư cho an sinh xã hội dành cho người khuyết tật tại Việt Nam đã gia tăng trong những năm qua. Tổng chi tiêu an sinh xã hội tập trung vào khuyết tật khoảng 0,2% GDP, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình có mức đầu tư đáng kể trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, mức chi này vẫn thấp hơn so với các quốc gia có mức chi cao (khoảng 0,5% GDP) trong nhóm thu nhập trung bình và thấp hơn nhiều so với mức trung bình của các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) (khoảng 1,5% GDP).
Còn nhiều dư địa để cải thiện
Cũng theo ILO, vẫn còn dư địa để tiếp tục phát huy những điểm mạnh của hệ thống xác định người khuyết tật nhằm cải thiện tính tiếp cận, tính công bằng và tính nhất quán của hệ thống an sinh xã hội với người khuyết tật.
ILO cũng lưu ý đến các vấn đề về chi trả chế độ, nhất là các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt hoặc nhận qua cơ chế ủy quyền cho người thân. Từ đây có thể phát sinh các rào cản đáng kể với người khuyết tật. Bên cạnh đó, cần cải thiện các cơ chế hỗ trợ để tạo việc làm phù hợp và bền vững với nhóm người khuyết tật.
Về trợ giúp xã hội, ILO khuyến nghị tăng mức trợ cấp xã hội tiệm cận với các chuẩn nghèo và chuẩn tham chiếu gắn với tiền lương phù hợp. Điều chỉnh mức trợ cấp xã hội thường xuyên hơn để theo kịp với lạm phát giá cả. Cân nhắc việc áp dụng trợ cấp tiền mặt cho một số nhóm người khuyết tật nhẹ. Ngoài ra, cần tăng cường cung cấp các hỗ trợ bằng hiện vật, bao gồm dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ chính thức, hỗ trợ giá vé trong giao thông công cộng.
Về chính sách BHXH, ILO cho rằng, có thể điều chỉnh các chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tiếp tục nỗ lực mở rộng diện bao phủ của các chính sách này. Cùng với đó, nên xem xét tăng cường các chế độ mất sức lao động nhằm nâng cao mức độ bảo vệ đối với người khuyết tật trong độ tuổi lao động.
Với BHYT, ILO đề nghị Việt Nam nên rà soát gói quyền lợi BHYT để tăng mức độ bao phủ đối với các nhóm chi phí lớn nhất mà người khuyết tật đang phải đối mặt. Xem xét mở rộng quyền được hưởng BHYT miễn phí cho tất cả người khuyết tật nhẹ. Cùng với đó, có thể bãi bỏ nghĩa vụ đóng BHYT đối với người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng khi họ làm công việc có trả lương (thuộc diện đóng BHYT tại đơn vị sử dụng lao động theo quy định của Luật BHYT hiện hành).
Ở cấp hệ thống, ILO đề xuất tiếp tục nỗ lực xây dựng một hệ thống hưu trí đa tầng hiệu quả. Đồng thời, tăng cường hơn nữa sự tham gia của các tổ chức của người khuyết tật và các bên liên quan khác trong hệ thống an sinh xã hội.
