 |
| Người nghỉ hưu làm thủ tục nhận lương hưu qua ngân hàng. |
Gia tăng số người đủ điều kiện hưởng lương hưu
Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 với nhiều thay đổi mang tính đột phá trong chính sách an sinh xã hội ở nước ta. Một trong những điểm mới nổi bật, có tác động sâu rộng đến hàng triệu người lao động là việc điều chỉnh điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Quy định này được thiết kế trên cơ sở bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và nguyên tắc đóng - hưởng của chính sách BHXH.
Một số ý kiến băn khoăn rằng khi thời gian đóng giảm xuống, mức lương hưu sẽ thấp theo, từ đó việc tham gia BHXH không còn thực sự hấp dẫn. Tuy nhiên, BHXH Việt Nam cho rằng cách nhìn này mới chỉ xét ở góc độ mức tiền nhận hàng tháng, chưa phản ánh đầy đủ giá trị tổng thể của chính sách. Theo đó, quy định mới sẽ đặc biệt có lợi cho nhóm lao động trung niên bắt đầu tham gia BHXH muộn, người lao động tự do hoặc những trường hợp có thời gian tham gia không liên tục. Nhờ vậy, họ vẫn có cơ hội tích lũy đủ điều kiện để hưởng lương hưu, thay vì bị “loại khỏi hệ thống” như trước đây.
Thực tế, người dân không chỉ dừng lại ở việc được nhận lương hưu định kỳ hàng tháng mà còn đi kèm với nhiều quyền lợi an sinh quan trọng. Người hưởng lương hưu được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trong suốt thời gian hưởng với mức hưởng quyền lợi khám, chữa bệnh cao hơn so với nhóm tự đóng bảo hiểm y tế. Bên cạnh đó, người hưởng lương hưu còn được bảo đảm các chế độ tử tuất, bao gồm trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất cho thân nhân.
Đáng chú ý, lương hưu không phải là khoản thu nhập “cố định” theo thời gian mà được Nhà nước điều chỉnh định kỳ, căn cứ vào chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế. Cơ chế này giúp đảm bảo giá trị thực của lương hưu, hạn chế tác động của lạm phát, từ đó duy trì mức sống ổn định cho người hưởng. Như vậy, dù mức lương hưu ban đầu có thể không cao nếu thời gian đóng ngắn nhưng xét tổng thể, việc có lương hưu hằng tháng kèm theo các bảo đảm an sinh lâu dài vẫn là phương án mang lại lợi ích bền vững cho người lao động khi về già.
Mở rộng cơ hội cho người tham gia
Dù tạo điều kiện thuận lợi hơn, song chính sách BHXH vẫn nhất quán với nguyên tắc đóng - hưởng. Theo đó, người tham gia đóng càng cao, thời gian đóng càng dài thì mức lương hưu nhận được càng cao. Đây là nguyên tắc cốt lõi, cùng với sự bảo hộ, hỗ trợ từ Nhà nước tạo nên tính bền vững và công bằng của chính sách. Điều này cho thấy việc giảm thời gian tối thiểu xuống 15 năm không đồng nghĩa với chuyện khuyến khích tham gia ngắn hạn mà là mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách. Trong khi đó, người lao động nếu có điều kiện vẫn nên tham gia BHXH trong thời gian dài hơn để tối ưu hóa quyền lợi của mình.
Có thể thấy, việc điều chỉnh giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu từ 20 năm xuống 15 năm là một bước cải cách quan trọng, thể hiện rõ tư duy đổi mới trong xây dựng chính sách an sinh xã hội theo hướng linh hoạt, bao trùm và lấy người dân làm trung tâm.
Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, qua thực tiễn triển khai cho thấy, những điều chỉnh của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã bước đầu phát huy hiệu quả. Ngay trong năm 2025 - giai đoạn chuyển tiếp và thực thi Luật BHXH, số người hưởng BHXH một lần đã giảm 24,43% so với năm 2024. Trong 2 tháng đầu năm 2026, số người hưởng BHXH một lần giảm 28,29% so với cùng kỳ năm 2025.
Đây là mức giảm đáng chú ý trong bối cảnh nhiều năm trước đó, tình trạng rút BHXH một lần có xu hướng gia tăng và là thách thức lớn đối với mục tiêu đảm bảo an sinh bền vững. Những con số này bước đầu cho thấy người lao động đang có xu hướng cân nhắc kỹ hơn, lựa chọn ở lại hệ thống thay vì rút BHXH một lần như trước đây.
Theo Luật BHXH 2024, mức hưởng lương hưu tối đa vẫn được duy trì ở mức 75%, đảm bảo quyền lợi cho người lao động đóng BHXH lâu năm. Đối với lao động nam, nếu đóng BHXH từ 15 năm đến dưới 20 năm thì 15 năm đóng đầu tiên sẽ tương ứng với 40% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Mỗi năm đóng thêm sau đó (từ năm thứ 16 đến năm thứ 19) sẽ được cộng thêm 1%. Như vậy, nếu đóng đủ 20 năm, tỷ lệ hưởng sẽ là 45%. Nếu đóng BHXH từ 20 năm trở lên thì 20 năm đóng đầu tiên sẽ tương ứng với 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Sau đó, cứ mỗi năm đóng thêm (từ năm thứ 21 trở đi) sẽ được cộng thêm 2%.
Đối với lao động nữ, người đóng BHXH 15 năm sẽ được hưởng tỷ lệ 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Sau đó, cứ mỗi năm đóng thêm (từ năm thứ 16 trở đi) sẽ được cộng thêm 2%.
