 |
| Những trường hợp nghỉ hưu sớm không bị trừ 2% lương hưu mỗi năm. Ảnh AI minh họa. |
Khi tính toán thời điểm nghỉ hưu, một trong những vấn đề người lao động quan tâm nhất là nghỉ sớm có bị giảm lương hưu hay không. Theo Luật BHXH 2024, câu trả lời phụ thuộc vào căn cứ nghỉ hưu, thời gian đóng BHXH, tuổi, nghề nghiệp, điều kiện lao động cùng nhóm đối tượng cụ thể.
Điều 66 Luật BHXH 2024 quy định người đủ điều kiện hưởng lương hưu do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65 thì mức lương hưu được tính theo quy định chung, sau đó cứ mỗi năm nghỉ trước tuổi bị giảm 2%. Nếu nghỉ trước tuổi dưới 6 tháng, tỷ lệ hưởng không bị giảm; từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng giảm 1%.
Trong khi đó, Điều 64 quy định nhiều trường hợp có thể hưởng lương hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường. Khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, mức lương hưu của những trường hợp này được tính theo khoản 1 Điều 66, thay vì áp dụng cơ chế giảm 2% mỗi năm nghỉ sớm dành cho người nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động.
Ai có thể nghỉ hưu sớm mà không áp dụng mức giảm 2%?
Nhóm thứ nhất là người lao động có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên, đồng thời có tổng thời gian từ đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục theo quy định. Người đáp ứng điều kiện về tuổi theo khoản 3 Điều 169 Bộ luật Lao động có thể hưởng lương hưu theo Điều 64.
Nhóm thứ hai là người có đủ thời gian đóng BHXH bắt buộc theo quy định, có tổng thời gian từ đủ 15 năm làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Thời gian làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021 cũng được tính khi xác định điều kiện theo luật.
Nhóm thứ ba là người có từ đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò. Với tính chất lao động đặc thù, nhóm này có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
Nhóm thứ tư là người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Đây là trường hợp đặc thù được Điều 64 Luật BHXH 2024 quy định riêng khi xác định điều kiện hưởng lương hưu.
 |
| 8 nhóm được nghỉ hưu trước tuổi. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI. |
Đối với lực lượng vũ trang, Luật BHXH 2024 cũng thiết kế điều kiện hưởng lương hưu phù hợp với tính chất nghề nghiệp. Các đối tượng thuộc nhóm này bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật Công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân.
Nhóm thứ năm, các đối tượng thuộc lực lượng vũ trang nêu trên khi nghỉ việc, có thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên, có thể hưởng lương hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu thông thường, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.
Nhóm thứ sáu là các đối tượng thuộc lực lượng vũ trang đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHXH, đồng thời có tổng thời gian từ đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Điều kiện này cũng áp dụng đối với thời gian làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định.
Nhóm thứ bảy là người thuộc lực lượng vũ trang bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Khi đáp ứng điều kiện về thời gian tham gia BHXH bắt buộc, người lao động được xem xét hưởng lương hưu theo quy định riêng tại Điều 64.
Nhóm thứ tám có thể được lưu ý từ quy định về nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động. Trường hợp thuộc Điều 65, thời gian nghỉ hưu trước tuổi dưới 6 tháng thì tỷ lệ hưởng lương hưu không bị giảm. Nếu thời gian nghỉ trước tuổi từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng, mức giảm là 1%; từ một năm trở lên, nguyên tắc chung là mỗi năm nghỉ sớm giảm 2%.
Như vậy, yếu tố quyết định mức hưởng không nằm ở việc một người “nghỉ hưu sớm bao nhiêu năm”. Cơ quan BHXH còn phải căn cứ vào nhóm đối tượng, tuổi nghỉ hưu, số năm đóng BHXH, nghề nghiệp, điều kiện làm việc cùng căn cứ hưởng chế độ để xác định chính xác quyền lợi.
Đóng BHXH càng dài, tỷ lệ lương hưu càng cao
Bên cạnh điều kiện về tuổi, thời gian tham gia BHXH tác động trực tiếp đến tỷ lệ hưởng lương hưu. Theo Điều 66 Luật BHXH 2024, lao động nữ được hưởng 45% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH tương ứng với 15 năm đóng, sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, tối đa 75%.
Đối với lao động nam, mức 45% tương ứng với 20 năm đóng BHXH, sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, mức tối đa 75%. Riêng lao động nam có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH, mức hưởng khởi điểm là 40% tương ứng với 15 năm, sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 1%.
 |
| Tỷ lệ đóng hưởng BHXH. Ảnh AI minh họa. |
Quy định này cho thấy “được nghỉ hưu trước tuổi mà không bị trừ tỷ lệ” không đồng nghĩa mọi người đều được hưởng mức tối đa 75%. Tỷ lệ thực tế còn phụ thuộc số năm đóng BHXH của từng người. Vì vậy, trước khi quyết định thời điểm nghỉ hưu, người lao động cần đối chiếu đầy đủ quá trình tham gia BHXH cùng điều kiện áp dụng đối với bản thân.
Luật BHXH 2024 cũng mở nhiều phương thức nhận lương hưu, tạo thuận lợi cho người hưởng. Người lao động có thể lựa chọn nhận qua tài khoản tại ngân hàng, nhận trực tiếp từ cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan BHXH ủy quyền theo quy định.
Điểm quan trọng người lao động cần phân biệt là nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn theo điều kiện quy định tại Điều 64 với nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65. Hai trường hợp có cách xác định điều kiện và tỷ lệ hưởng khác nhau. Riêng với người nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động, khoản 3 Điều 66 quy định rõ nguyên tắc giảm tỷ lệ theo thời gian nghỉ trước tuổi.
Do đó, trước khi làm thủ tục hưởng chế độ hưu trí, người lao động nên kiểm tra kỹ số năm đóng BHXH, tuổi, thời gian làm nghề nặng nhọc, độc hại, địa bàn làm việc cùng nhóm đối tượng của mình. Việc xác định đúng căn cứ nghỉ hưu có ý nghĩa trực tiếp đối với tỷ lệ hưởng, qua đó bảo đảm đầy đủ quyền lợi lương hưu trong thời gian dài sau khi rời thị trường lao động.
