Hoàn thiện Luật Bảo hiểm xã hội: Mở rộng bao phủ, bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: VPQH

Mở rộng bao phủ, thích ứng với hình thức việc làm mới

Đề cập đến quy định bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) bày tỏ tán thành về nguyên tắc với chủ trương mở rộng diện bao phủ. Theo đại biểu, người lao động phi chính thức và người làm việc qua nền tảng số có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ về an sinh xã hội.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng 2 nhóm đối tượng này có phạm vi rộng, với phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau. Vì vậy, dự thảo cần xác định rõ tiêu chí nhận diện, tránh chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc; đồng thời phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, tự quyết định cách thức và thời gian làm việc.

Đối với người làm việc trên nền tảng số, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng và phối hợp thu, nộp bảo hiểm xã hội, nhất là trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần có phương án phù hợp với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Cùng quan tâm nội dung này, đại biểu Lâm Văn Đoan (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có nhóm người làm việc trên nền tảng số. Theo đại biểu, đây là nhóm lao động mới, ngày càng phổ biến trên thị trường và đang đóng vai trò quan trọng, trong khi hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và tiêu chuẩn lao động chưa kịp thời điều chỉnh đầy đủ.

Từ đó, đại biểu cho rằng cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, nghiên cứu đầy đủ các quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng và cơ chế tạo lập quỹ đối với nhóm lao động này, qua đó hình thành cơ chế pháp lý phù hợp với đặc điểm của hình thức việc làm mới.

Đại biểu Lâm Văn Đoan (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Ảnh: VPQH

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cũng thống nhất với quy định bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu để nhóm lao động này được điều chỉnh phù hợp trong pháp luật về lao động, việc làm, đồng thời làm rõ tiêu chí nhận diện, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng và phương thức đóng.

“Do đây là một lực lượng lao động rất lớn, hiện nay có khoảng hơn 700 nghìn tài xế hoạt động trên nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng lớn. Các quy định này góp phần bảo vệ tốt hơn về an sinh xã hội cho lực lượng lao động rất lớn hiện đang hiện hữu và đóng góp rất lớn vào cho nền kinh tế”, đại biểu nhấn mạnh.

Về tiêu chí xác định đối tượng, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề xuất nghiên cứu các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp như số ngày, số giờ hoạt động, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, cùng với mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng.

Về trách nhiệm đóng, đại biểu đề xuất doanh nghiệp nền tảng cùng chia sẻ chi phí an sinh với người lao động, có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp 3 bên gồm người lao động, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với người có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ bảo hiểm xã hội tự nguyện sang bắt buộc.

Bảo đảm quyền lợi trong số hóa, tăng hiệu quả kiểm tra

Một nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo đảm quyền lợi của người lao động khi đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh số hóa.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) bày tỏ ủng hộ việc giảm giấy tờ, tăng cường sử dụng dữ liệu điện tử và giao Chính phủ quy định những nội dung cần linh hoạt trong quá trình thực hiện. Đại biểu lưu ý cần phân biệt rõ giữa việc đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục với việc loại bỏ những quy định đang trực tiếp xác lập quyền và trách nhiệm của các chủ thể.

Theo đại biểu, các nội dung như biểu mẫu, giấy tờ, phương thức nộp hồ sơ, khai thác dữ liệu và các bước xử lý nghiệp vụ có thể tiếp tục được giao Chính phủ quy định để tạo thuận lợi. Trong khi đó, nghĩa vụ đăng ký, thời hạn làm căn cứ xác định chậm đóng hoặc trốn đóng, thời hạn giải quyết chế độ và quyền yêu cầu bồi thường khi bị thiệt hại cần được cân nhắc để tiếp tục quy định rõ ở cấp luật.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) thống nhất với quy định bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Ảnh: VPQH

Đối với sổ bảo hiểm xã hội điện tử và chi trả qua tài khoản, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đề nghị tiếp tục duy trì phương thức phù hợp đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người không có tài khoản hoặc gặp khó khăn về công nghệ, để quá trình số hóa không trở thành rào cản tiếp cận chính sách.

Đại biểu cũng đề nghị hệ thống điện tử có chức năng thông báo trực tiếp cho người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng, đóng thiếu hoặc đăng ký không đúng mức tiền lương làm căn cứ đóng, qua đó giúp người lao động kịp thời phản ánh và bảo vệ quyền lợi của mình. Đồng thời, tăng cường cung cấp, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức công đoàn, cũng như làm rõ hơn thẩm quyền đại diện, kiến nghị xử lý và khởi kiện của công đoàn.

Cùng với bảo vệ quyền lợi trong quá trình thực hiện chính sách, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, kiểm tra việc đóng và hưởng bảo hiểm xã hội.

Đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị phân biệt rõ quyền kiểm tra nghiệp vụ của cơ quan bảo hiểm xã hội với chức năng thanh tra chuyên ngành. Theo đại biểu, cơ quan bảo hiểm xã hội trực tiếp quản lý dữ liệu người tham gia, quá trình đóng và giải quyết chế độ nên việc kiểm tra dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro có ý nghĩa trong phát hiện chậm đóng, trốn đóng hoặc gian lận hưởng chế độ.

Đại biểu Lâm Văn Đoan cũng đề nghị giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội. Theo đại biểu, việc duy trì quy định này vừa kế thừa những quy định đang được triển khai, vừa góp phần tránh khoảng trống trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, nhất là khi cơ quan bảo hiểm xã hội đang quản lý hệ thống dữ liệu lớn về người tham gia.

Việc tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể và hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện sẽ là cơ sở quan trọng để các quy định mới khi được ban hành đi vào cuộc sống, mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội và bảo đảm tốt hơn quyền lợi chính đáng của người lao động.