Slovakia áp dụng mức đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu cho người lao động tự do

Theo quy định về BHXH bắt buộc hiện nay tại Slovakia, người lao động tự do khi hoạt động kinh doanh sẽ phải đóng BHXH sau 6 tháng kể từ khi bắt đầu kinh doanh hoặc ngay lập tức nếu họ đã có thu nhập từ hoạt động kinh doanh vào bất kỳ thời điểm nào trong vòng 5 năm trở lại đây. Vì vậy, quy định mới sẽ ảnh hưởng đến người trước đây không cần đóng BHXH vì thu nhập thấp, thu nhập không ổn định hoặc thu nhập đã phải chịu thuế.

Slovakia sẽ áp mức đóng BHXH tối thiểu hằng tháng bắt buộc là 131,34 Euro/tháng đối với người lao động tự do từ ngày 1/7/2026.

Từ năm 2026, các quy định mới về BHXH rút ngắn đáng kể thời gian bắt đầu phải đóng BHXH cho người hoạt động kinh doanh. Đó là thay vì không phải đóng BHXH cho đến sau khi nộp tờ khai thuế đầu tiên như trước đây, người hoạt động kinh doanh sẽ phải đóng BHXH từ ngày đầu tiên của tháng thứ 6 sau khi thành lập doanh nghiệp. Ví dụ, thành lập doanh nghiệp vào tháng 1/2026, sẽ bắt đầu đóng BHXH từ tháng 7/2026.

Mức đóng BHXH tối thiểu hằng tháng bắt buộc cũng áp dụng cho người lao động tự do là tác giả nhận thù lao theo hợp đồng làm việc (Zmluva O Dielo), ngay cả khi khoản thù lao đó đã bị đánh thuế tại nguồn thông qua mức khấu trừ 19%. Trước đây, loại thu nhập này được coi là đã ổn định về mặt thuế và không phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH. Theo quy định mới, tác giả nhận thù lao theo hợp đồng làm việc phải thông báo cho cơ quan BHXH và đóng mức BHXH tối thiểu hằng tháng ngay cả khi thu nhập hằng năm của họ thấp hơn ngưỡng phải kê khai thuế.

Thu nhập từ các thỏa thuận cấp phép bản quyền (Licenčná Zmluva) vẫn được miễn thuế. Theo Cơ quan BHXH Slovakia, tiền bản quyền trả cho việc sử dụng các tác phẩm hiện có được phân loại là thu nhập thụ động và không là căn cứ xác định đóng BHXH nếu đó là nguồn thu nhập duy nhất của cá nhân.

Việc áp mức đóng BHXH tối thiểu hằng tháng bắt buộc được các chuyên gia nhận định cũng ảnh hưởng đến các ngành, nghề được cấp phép như kiến trúc sư, bác sĩ thú y, chuyên gia Tòa án, dịch giả và cố vấn thuế (bởi các ngành, nghề sở hữu giấy phép hành nghề này có thể tự mở doanh nghiệp để kinh doanh), ngay cả khi cá nhân đó chủ yếu làm việc với tư cách là nhân viên “làm công ăn lương”, kiếm được ít tiền hoặc không có thu nhập nhiều nguồn. Các hiệp hội nghề nghiệp lên tiếng cảnh báo, quy định mới có thể dẫn đến việc các đối tượng trên phải đóng BHXH 2 lần, vừa từ thu nhập từ việc làm, vừa từ thu nhập được coi là tự kinh doanh.

Ngoài ra, người khuyết tật đang làm việc, nhận trợ cấp khuyết tật và kiếm được ít tiền với tư cách là người tự kinh doanh cũng phải đóng mức đóng BHXH tối thiểu hằng tháng - Điều này làm dấy lên dư luận, quy định BHXH mới có thể “đẩy bật những đối tượng người lao động yếm thế, dễ bị tổn thương ra khỏi thị trường lao động”.

Sau khi nhận được phản ánh trái chiều của dư luận, Bộ Lao động Slovakia đã làm rõ, trường hợp kiến trúc sư, bác sĩ thú y, chuyên gia tòa án, dịch giả và cố vấn thuế chỉ làm việc chỉ với tư cách là nhân viên “làm công ăn lương”, giám đốc công ty hoặc đối tác mà không có thu nhập kinh doanh cá nhân thì không phải đóng khoản BHXH tối thiểu hằng tháng bắt buộc này, miễn là họ phải thông báo chính thức cho cơ quan BHXH về tình trạng của mình.

Bộ Lao động Slovakia cũng cho biết thêm, đang chuẩn bị sửa đổi Luật BHXH để đánh giá lại “gánh nặng” của chính sách đối với người lao động tự do có thu nhập thấp. Bộ đang thảo luận với Bộ Tài chính để thống nhất trình Quốc hội về một số sửa đổi, bổ sung Luật vào cuối năm nay. Tuy nhiên, trừ khi có sự điều chỉnh, mức đóng BHXH tối thiểu hằng tháng bắt buộc 131,34 Euro/tháng/người vẫn áp dụng đối với tất cả người lao động tự do thuộc phạm vi quy định và bắt đầu từ ngày 1/7/2026.