Thể chế y tế - nền tảng chính sách, lấy con người làm trung tâm

Hàng loạt Nghị quyết, đạo luật về y tế được ban hành đã tạo đột phá trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Bước đổi mới căn bản trong tư duy chính sách về y tế

Dấu ấn đột phá trong chính sách y tế được khởi đầu bằng Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị “về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân”. Nghị quyết khẳng định, sức khỏe là vốn quý nhất của con người, là nền tảng cho hạnh phúc của mỗi cá nhân, cho sự tồn vong của dân tộc và sự phát triển thịnh vượng, bền vững của đất nước. Trong đó, người dân được xác định là chủ thể trung tâm, được ưu tiên cao nhất trong quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách y tế.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Nghị quyết số 72-NQ/TW có ý nghĩa chiến lược, toàn diện và lâu dài, được ví như “Nghị quyết để thực hiện Nghị quyết” với nhiều chính sách bổ sung, tăng cường và cụ thể hóa các chủ trương, đường lối trước đây. Nghị quyết đã xác định rõ những nhiệm vụ, giải pháp mang tính đột phá nhằm tháo gỡ, khơi thông các điểm nghẽn, khó khăn trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thể chế hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; đồng thời thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035. Cùng với đó, Quốc hội cũng đã thông qua Luật Phòng bệnh và Luật Dân số. Những quyết sách quan trọng này đã tạo lập nền tảng pháp lý đồng bộ, vững chắc cho giai đoạn phát triển mới của ngành y tế.

PGS,TS. Trần Đắc Phu - chuyên gia y tế dự phòng phân tích, Nghị quyết số 72-NQ/TW đánh dấu sự dịch chuyển rõ nét từ tư duy “lấy chữa bệnh làm trọng tâm” sang “lấy phòng bệnh làm nền tảng” với quan điểm phòng bệnh từ sớm, từ xa và một cách toàn diện. Sự thay đổi căn bản này tiếp tục được cụ thể hóa trong Luật Phòng bệnh. Đáng chú ý, Luật Phòng bệnh nhấn mạnh việc đầu tư cho phòng bệnh như một trụ cột của hệ thống y tế. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh, gắn với trách nhiệm của ngân sách nhà nước và định hướng hình thành Quỹ Phòng bệnh. Đây được xem là điều kiện quan trọng để y tế dự phòng và y tế cơ sở được đầu tư ổn định, lâu dài.

Xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi bảo hiểm y tế (BHYT) là bước tiến nhân văn, hợp lòng dân, thể hiện rõ bản chất ưu việt của chế độ và trách nhiệm của Nhà nước đối với sức khỏe Nhân dân. Chính sách này không chỉ góp phần giảm gánh nặng tài chính cho người dân mà còn tạo điều kiện để mọi người được tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu công bằng, kịp thời. Khi rào cản chi phí được tháo gỡ, người dân sẽ chủ động hơn trong khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu, qua đó, nâng cao hiệu quả phòng bệnh, giảm áp lực cho y tế tuyến trên. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước hiện thực hóa mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, hướng tới một hệ thống y tế công bằng, hiệu quả và bền vững.

Chính sách miễn viện phí thông qua BHYT giúp nhiều người tiếp cận y tế hơn.

Chính sách miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi BHYT là chủ trương nhân văn, phù hợp với xu hướng phát triển của các quốc gia có hệ thống an sinh tiên tiến. Miễn viện phí không có nghĩa Nhà nước chi trả toàn bộ mọi dịch vụ mà Nhà nước cùng quỹ BHYT sẽ chi trả những chi phí thiết yếu, tối thiểu giúp người dân không rơi vào cảnh kiệt quệ tài chính khi không may bị bệnh tật. “Miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi BHYT là sự bảo đảm của Nhà nước đối với quyền được chăm sóc sức khỏe của mỗi người dân. Người dân vẫn có thể lựa chọn dịch vụ kỹ thuật cao hơn hoặc dịch vụ theo yêu cầu và thanh toán phần chi phí tương ứng. Như vậy, vừa bảo đảm công bằng, vừa khuyến khích sử dụng dịch vụ hợp lý, tránh lãng phí”, Bộ trưởng Bộ Y tế giải thích thêm.

Theo các chuyên gia y tế, xây dựng một hệ thống y tế công bằng, chất lượng và bền vững là chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước trong tiến trình phát triển xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Riêng trong lĩnh vực y tế, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết bởi mục tiêu cao nhất là bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách bình đẳng, không phân biệt vùng miền, điều kiện kinh tế hay hoàn cảnh xã hội.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các chuyên gia cũng như người dân kỳ vọng các nghị quyết của Bộ Chính trị và các đạo luật mới sẽ được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Ông Nguyễn Anh Trí - Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội nhấn mạnh, các luật và Nghị quyết vừa được ban hành đã tháo gỡ cơ bản những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm, đồng thời tạo ra nguồn lực rất lớn để ngành y tế phát triển đột phá. Vì vậy, Chính phủ và Bộ Y tế cần sớm ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn để các chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đồng thời, ông Nguyễn Anh Trí cũng lưu ý, để chủ trương miễn viện phí cho toàn dân được triển khai sớm và hiệu quả, Nhà nước cần hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh cho người dân thông qua BHYT. “Nếu mỗi người dân đều có thẻ BHYT thì có thể tiếp cận dịch vụ y tế mà không phải lo lắng về chi phí. Vấn đề đặt ra là cần nghiên cứu nâng mệnh giá mua thẻ BHYT cho các nhóm yếu thế, đồng thời bảo đảm thủ tục khám, chữa bệnh BHYT thông thoáng, đủ thuốc, đủ vật tư y tế, nhất là tại tuyến cơ sở”, ông Trí đề xuất.

Một giải pháp khác được ông Nguyễn Anh Trí kiến nghị là phân nhóm đối tượng để hỗ trợ theo lộ trình hợp lý. Nhóm ưu tiên trước hết là những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh khó chữa, bệnh phải điều trị dài ngày. Tiếp đó là các hộ nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, người yếu thế, gia đình có công với cách mạng… Với các nhóm này, có thể nghiên cứu triển khai ngay từ năm 2026 hoặc năm 2027, không nhất thiết phải chờ đến năm 2030. Sau đó, chính sách có thể mở rộng dần đến các nhóm còn lại như học sinh, cán bộ, công chức, người lao động và những người đang có sức khỏe bình thường. “Nếu hỗ trợ theo lộ trình rõ ràng, chắc chắn và bài bản thì chính sách này sẽ thành công”, ông Trí khẳng định.