Cần đưa quy định người làm việc trên các nền tảng số vào Luật Bảo hiểm xã hội

Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh tổ chức lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH. Ảnh: T. Nguyên

Người lao động nền tảng số cần được xác định rõ trong luật

Nhiều ý kiến tại hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH cho rằng cần quy định rõ người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Chiều ngày 18/9, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh tổ chức hội nghị lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, chuẩn bị nội dung phục vụ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Bà Trần Thị Diệu Thúy, Thành ủy viên, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, chủ trì hội nghị. Một trong những nội dung được tập trung thảo luận là việc mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với những nhóm lao động mới, đặc biệt là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.

Theo dự thảo, Khoản 6 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 được đề xuất sửa đổi theo hướng: “Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác ngoài đối tượng quy định tại Khoản 1 Điều này có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên trên cơ sở đề xuất của Chính phủ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ”.

Từ quy định này, vấn đề đặt ra tại hội nghị là có nên quy định trực tiếp nhóm lao động này tại Khoản 1 Điều 2 của Luật BHXH, hay tiếp tục giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định như phương án trong dự thảo.

Bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc bổ sung tài xế xe công nghệ, người bán hàng trên sàn thương mại điện tử và công nhân xây dựng vào diện tham gia BHXH bắt buộc là vấn đề cần được quan tâm.

Theo bà Tới, trước đây Sở Nội vụ TP. Hồ Chí Minh đã thống nhất với BHXH Thành phố về việc đề xuất bổ sung các nhóm này vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Đây là những nhóm lao động đã xuất hiện và phát triển trong thời gian dài nhưng cơ chế bảo đảm an sinh chưa theo kịp thực tế.

“Sở Nội vụ rất ủng hộ đề xuất này. Đây là vấn đề đã phát sinh từ lâu và đến bây giờ là cấp thiết. Đề nghị đưa quy định này vào Luật BHXH để có thể thực thi ngay, vì anh em tài xế đang chờ đợi”, bà Tới nói.

Từ góc độ người trực tiếp đại diện cho tài xế công nghệ, ông Lê Tấn Lưu, Chủ tịch Nghiệp đoàn Xe ôm công nghệ TP. Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố hiện có khoảng 400.000 tài xế công nghệ.

Đặc thù của công việc là sự linh hoạt về thời gian, song theo ông Lưu, điều này không đồng nghĩa tài xế hoàn toàn độc lập với doanh nghiệp nền tảng. Người lao động vẫn chịu sự quản lý thông qua việc phân công chuyến, kiểm soát giá cước, tỷ lệ chiết khấu và các chế tài liên quan đến tài khoản.

Thực tế này, theo ông Lưu, đặt ra yêu cầu phải xác định rõ mối quan hệ giữa doanh nghiệp nền tảng và tài xế. Ông đề nghị đưa mối quan hệ này vào phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Lao động, đồng thời sớm xây dựng cơ chế chia sẻ trách nhiệm trích đóng BHXH, BHYT giữa các bên.

Bên cạnh đó, ông kiến nghị minh bạch hóa giá cước, tỷ lệ phân chia doanh thu và các điều kiện làm việc của tài xế.

“Đời sống anh em tài xế xe công nghệ vốn đã khó khăn. Khi gặp tai nạn, ốm đau, không có thu nhập, cuộc sống khó khăn càng khó khăn hơn. Nhiều trường hợp phải sống dựa vào sự tương trợ của đồng nghiệp. Ai cũng muốn được tham gia BHXH bắt buộc để đảm bảo an sinh khi ốm đau, tai nạn”, ông Lưu chia sẻ.

Theo ông, việc đưa nhóm lao động này vào diện BHXH bắt buộc không chỉ liên quan đến chính sách bảo hiểm mà còn là cách xác lập trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng đối với lực lượng lao động đang tạo ra giá trị cho hoạt động kinh doanh.

Cần quy định chặt để tránh khoảng trống trách nhiệm

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh, thống nhất cao với quan điểm đưa người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số vào diện tham gia BHXH bắt buộc.

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: PT

Ông Thanh cho biết BHXH TP. Hồ Chí Minh đã nhiều lần đề xuất đưa tài xế xe công nghệ - nhóm người làm việc trên nền tảng số và công nhân xây dựng làm việc qua các cai thầu, không có hợp đồng lao động, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Quan điểm này đến nay vẫn được cơ quan BHXH Thành phố giữ nguyên.

Bên cạnh đó, BHXH TP. Hồ Chí Minh đề nghị bổ sung cá nhân, hộ kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và công nhân xây dựng làm việc theo các hợp đồng ngắn hạn vào diện tham gia BHXH.

Đối với lao động xây dựng, ông Thanh cho rằng khi quyết toán công trình cần gắn việc thanh toán tiền lương, thuế với trách nhiệm đóng BHXH. Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng bỏ sót quyền lợi của người lao động.

Phân tích với các đại biểu, ông Nguyễn Quốc Thanh đặc biệt lưu ý về sự khác biệt trong quy định đối với tài xế công nghệ 4 bánh và 2 bánh.

Theo ông, quy định về kinh doanh vận tải hiện yêu cầu đơn vị sử dụng tài xế xe 4 bánh phải ký hợp đồng lao động, đóng các loại BHXH, BHYT và bảo đảm quyền lợi cho người lao động, trong đó có lái xe và nhân viên phục vụ trên xe. Nghị định số 158/NĐ-CP về điều kiện kinh doanh vận tải cũng quy định theo hướng này.

Tuy nhiên, nhóm lái xe công nghệ 2 bánh lại chưa được đề cập tương tự. Vì vậy, BHXH TP. Hồ Chí Minh đề nghị nghiên cứu đưa nhóm đối tượng này vào quy định để sớm được hưởng các quyền lợi về an sinh xã hội. Ông Thanh đồng thời đề nghị nội dung này cần được đưa vào Luật BHXH càng sớm càng tốt.

Kết luận hội nghị, bà Trần Thị Diệu Thúy ghi nhận các ý kiến đóng góp và thống nhất với đề xuất cần quy định người lao động trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, tham gia BHXH bắt buộc ngay trong Luật BHXH.

Theo bà Diệu Thúy, Luật BHXH hiện đã có quy định về việc tham gia BHXH bắt buộc đối với lao động làm việc không trọn thời gian. Quy định này có thể được áp dụng đối với tài xế xe công nghệ. Tuy nhiên, trên thực tế, quy định đã có nhưng người sử dụng lao động không xem đó là trách nhiệm của mình và tìm cách tránh né.

Bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh kết luận. Ảnh: T.Nguyên

Do đó, bà cho rằng pháp luật cần có quy định chặt chẽ hơn để xác định trách nhiệm của người sử dụng lao động hoặc chủ thể sử dụng phương thức giao kết hợp tác kinh doanh trên nền tảng số.

“Luật cần có quy định chặt chẽ hơn để bắt buộc người sử dụng lao động, hoặc người sử dụng phương thức giao kết hợp tác kinh doanh trên nền tảng số phải tuân thủ pháp luật, để người hợp tác được hưởng quyền lợi phù hợp với công sức họ bỏ ra”, bà Diệu Thúy nói.

Từ đó, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh thống nhất sự cần thiết phải đưa nội dung này vào Luật BHXH; quy định chặt chẽ nhất, không tạo kẽ hở nào để người sử dụng lao động từ chối trách nhiệm chăm lo cho người lao động đang tham gia vào việc xây dựng nền tảng, đóng góp phát triển kinh tế.

Bà Diệu Thúy, nhấn mạnh những người tham gia vận hành, xây dựng và đóng góp vào sự phát triển của các nền tảng số cũng là lực lượng lao động đóng góp cho nền kinh tế, vì vậy cần có cơ chế bảo đảm quyền lợi tương xứng.

Ngoài vấn đề lao động nền tảng số, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh cũng yêu cầu tiếp tục rà soát kỹ các quy định về hành vi trốn đóng, chậm đóng BHXH và quy định cho phép đóng một lần phần thời gian 6 tháng còn thiếu.

Bên cạnh đó, đề nghị đánh giá kỹ năng lực và thẩm quyền của cấp xã trong trường hợp được giao nhiệm vụ kiểm tra, xử phạt và giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến lĩnh vực BHXH.

Toàn bộ những nội dung góp ý của các đại biểu sẽ được tiếp tục tổng hợp, hoàn thiện để phục vụ quá trình góp ý, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH.