Giải bài toán chi phí để người bệnh tiếp cận điều trị tiên tiến

Hội nghị “Thúc đẩy tiếp cận bền vững với các giải pháp điều trị tiên tiến”.

Việt Nam đang đứng trước một bài toán lớn trong phát triển hệ thống BHYT là mở rộng quyền lợi cho người tham gia trong điều kiện chi phí y tế tăng nhanh. Sự phát triển của khoa học, công nghệ mang đến nhiều cơ hội điều trị, đặc biệt đối với bệnh ung thư và các bệnh mạn tính, song cũng tạo thêm áp lực tài chính.

Vấn đề này được các nhà quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế thảo luận tại Hội nghị “Thúc đẩy tiếp cận bền vững với các giải pháp điều trị tiên tiến”, tổ chức ngày 12/11. Hội nghị có sự phối hợp của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Trường Đại học Dược Hà Nội, Hội Dược bệnh viện Hà Nội, Đại học Mahidol (Thái Lan) và Diễn đàn ASEAN PharmNET.

Chi phí điều trị tăng nhanh, Quỹ BHYT đứng trước áp lực lớn

Theo ThS.DS Vũ Nữ Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), Việt Nam đã đạt tỷ lệ bao phủ BHYT trên 95% dân số. Đây là thành tựu quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, tạo điều kiện để hàng chục triệu người dân tiếp cận dịch vụ y tế, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với khả năng chi trả của quỹ.

Số liệu được Bộ Y tế công bố cho thấy, năm 2025, cả nước có khoảng 97,4 triệu người tham gia BHYT, tương đương 95,17% dân số. Tổng số lượt khám, chữa bệnh BHYT đạt 194,6 triệu lượt. Chi phí khám, chữa bệnh BHYT lên tới 164.900 tỷ đồng, tăng khoảng 23.400 tỷ đồng so với năm 2024, phản ánh sức ép ngày càng lớn.

Lãnh đạo Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và BHXH thành phố Hà Nội dự Hội nghị. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Cơ cấu chi phí khám, chữa bệnh BHYT trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy thuốc chiếm 30%; xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh chiếm 20%; phẫu thuật, thủ thuật chiếm 18%; tiền giường chiếm 16%; thiết bị y tế chiếm 12%. Các khoản chi khác chiếm 4%. Những con số này cho thấy áp lực tài chính xuất hiện ở nhiều nhóm dịch vụ.

Riêng chi phí thuốc trong khám, chữa bệnh BHYT, bao gồm phần đồng chi trả của người bệnh, đạt gần 56.000 tỷ đồng năm 2025, so với khoảng 50.785 tỷ đồng năm 2024. Dù tỷ trọng chi thuốc giảm từ 31,22% xuống 29,18%, tổng số tiền vẫn tăng, đặc biệt ở nhóm thuốc điều trị ung thư có chi phí cao.

Theo bà Vũ Nữ Anh, Quỹ BHYT nhìn chung vẫn duy trì khả năng cân đối nhờ nguồn dự phòng. Tuy nhiên, những năm gần đây, chi phí khám, chữa bệnh có thời điểm vượt nguồn thu được phân bổ. Trong khi đó, nhu cầu điều trị tăng lên, các kỹ thuật mới liên tục xuất hiện, khiến việc mở rộng quyền lợi cần được tính toán thận trọng hơn.

Một khó khăn khác nằm ở khả năng tăng nguồn thu. Mức đóng BHYT đã được điều chỉnh lên 4,5% từ năm 2015. Việc tiếp tục nâng mức đóng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người tham gia. Do đó, giải pháp trước mắt cần tập trung vào nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, lựa chọn dịch vụ điều trị phù hợp và kiểm soát chi phí.

PGS.TS Vũ Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

PGS.TS Vũ Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho rằng tiến bộ khoa học, công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội điều trị cho người bệnh. Tuy nhiên, việc đưa các phương pháp mới vào thực tế phải cân nhắc hiệu quả, chi phí, khả năng chi trả của người bệnh và nguồn lực của cơ sở y tế.

Đánh giá công nghệ y tế để mở rộng quyền lợi bền vững

Trong bối cảnh nguồn lực có hạn, đánh giá công nghệ y tế đang trở thành công cụ quan trọng để lựa chọn những phương pháp điều trị phù hợp. Hoạt động này xem xét đồng thời hiệu quả, tính an toàn, chi phí và tác động ngân sách của thuốc, thiết bị hoặc kỹ thuật, qua đó cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết định thanh toán BHYT.

Theo bà Vũ Nữ Anh, Bộ Y tế đang quan tâm đổi mới phương thức thanh toán, xây dựng danh mục quyền lợi BHYT dựa trên bằng chứng về hiệu quả điều trị và khả năng chi trả. Thông tư số 37/2024/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, đã đặt ra yêu cầu sử dụng bằng chứng kinh tế y tế khi xem xét bổ sung một số thuốc mới.

Với những thuốc có chi phí lớn hoặc tác động ngân sách cao, cơ quan quản lý có thể cân nhắc điều kiện, tỷ lệ thanh toán phù hợp. Ngược lại, những thuốc có hiệu quả tương đương với chi phí thấp hơn có thể được xem xét theo quy trình đánh giá phù hợp. Cách tiếp cận này hướng tới mở rộng quyền lợi trên cơ sở sử dụng hiệu quả nguồn tài chính.

Kết quả thực hiện chính sách BHYT 6 tháng đầu năm 2026. Ảnh: BTC.

Tuy nhiên, việc triển khai đánh giá công nghệ y tế tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Hệ thống dữ liệu thanh toán BHYT hiện kết nối khoảng 15.000 cơ sở khám, chữa bệnh, song cơ chế chia sẻ dữ liệu phục vụ nghiên cứu chưa đầy đủ. Thông tin về gánh nặng bệnh tật, chi phí điều trị và kết quả thực tế cũng còn phân tán.

Nguồn nhân lực chuyên sâu là một thách thức đáng kể. Theo ước tính được bà Vũ Nữ Anh nêu tại hội nghị, Việt Nam hiện có khoảng 20-25 chuyên gia am hiểu sâu về đánh giá công nghệ y tế. Trong khi đó, cơ quan quản lý đã tiếp nhận hơn 100 hồ sơ đề xuất xem xét thuốc mới vào danh mục BHYT, tạo áp lực lớn cho công tác thẩm định.

TS.BS Đặng Việt Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội, cho biết các công nghệ như thuốc sinh học, liệu pháp miễn dịch, điều trị đích và công nghệ gene đang mang lại cơ hội mới cho người bệnh. Tuy nhiên, chi phí điều trị cao đòi hỏi các quyết định mở rộng phạm vi thanh toán phải dựa trên bằng chứng khoa học và đánh giá kinh tế.

TS.BS Đặng Việt Hùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Sitaporn Youngkong, chuyên gia kinh tế y tế tại Khoa Dược, Đại học Mahidol (Thái Lan), cho biết việc lựa chọn phương pháp điều trị cần cân nhắc lợi ích y học, khả năng chi trả, tác động ngân sách và nhu cầu thực tế. Thái Lan đã thành lập Chương trình Đánh giá Can thiệp và Công nghệ Y tế (HITAP) từ năm 2007.

Một kinh nghiệm đáng chú ý của Thái Lan là sử dụng kết quả đánh giá để đàm phán giảm giá thuốc điều trị ung thư đại trực tràng, qua đó tạo điều kiện đưa thuốc vào gói quyền lợi. Trường hợp này cho thấy chính sách BHYT có thể mở rộng khả năng tiếp cận điều trị thông qua đàm phán giá và lựa chọn phương án chi trả phù hợp.

Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu chi phí y tế, tăng cường chia sẻ thông tin giữa Bộ Y tế, cơ quan BHXH và các đơn vị nghiên cứu. Cùng với đó, cần phát triển đội ngũ chuyên gia, xây dựng cơ chế đánh giá độc lập và rà soát danh mục quyền lợi thường xuyên, đáp ứng kịp thời nhu cầu điều trị.

Mở rộng quyền lợi BHYT là mục tiêu quan trọng nhằm nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Tuy nhiên, tính bền vững của chính sách phụ thuộc vào khả năng lựa chọn những phương pháp điều trị hiệu quả với chi phí hợp lý. Đây là nền tảng để bảo vệ người bệnh, giảm gánh nặng tài chính và duy trì sự ổn định của Quỹ BHYT.