 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội. Ảnh:TTXVN. |
Ngày 25/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ cùng các ban, bộ, ngành Trung ương về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người yếu thế. Sau khi nghe báo cáo của Đảng ủy Chính phủ và ý kiến của các đại biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã kết luận nhiều nội dung quan trọng, định hướng cho quá trình đổi mới hệ thống an sinh xã hội trong giai đoạn tới.
Thông báo đánh giá, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước cùng sự chung sức của toàn xã hội, công tác an sinh xã hội đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần ổn định xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Hiện cả nước có 99,1 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, tương đương 96,9% dân số.
Khoảng 2,5 triệu người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Các chính sách giảm nghèo, tín dụng, nhà ở, giáo dục, y tế, việc làm và cứu trợ thiên tai từng bước trở thành điểm tựa đối với hàng triệu gia đình, góp phần hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống và duy trì khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Tuy nhiên, Thông báo chỉ rõ hệ thống chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người yếu thế vẫn còn nhiều bất cập. Mức hưởng và chất lượng dịch vụ tại nhiều nơi còn hạn chế. Một bộ phận người có thẻ bảo hiểm y tế vẫn ngại đi khám do thủ tục hành chính và các khoản chi phí liên quan; nhiều lao động phi chính thức, lao động nền tảng, lao động di cư chưa được bảo vệ đầy đủ.
Khoảng cách phát triển giữa các vùng và nhóm dân cư còn lớn. Trong khi đó, Việt Nam đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh. Cả nước hiện có hơn 17 triệu người cao tuổi; dự báo đến năm 2036, người từ 60 tuổi trở lên sẽ chiếm khoảng 20% dân số, đặt ra những yêu cầu cấp bách về thu nhập, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ chăm sóc dài hạn.
Thiên tai, dịch bệnh, tự động hóa và biến động thị trường lao động cũng đang tạo ra những dạng tổn thương mới trong xã hội. Trước thực tế này, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, bảo đảm hệ thống an sinh có khả năng thích ứng tốt hơn với những rủi ro mới phát sinh.
Lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm an sinh theo suốt vòng đời
Về quan điểm, Thông báo xác định bảo đảm an sinh xã hội là trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội, đồng thời là đầu tư cho con người và tương lai phát triển đất nước. Hiệu quả của chính sách an sinh cần được đo bằng sức khỏe, giáo dục, chất lượng nguồn nhân lực, sự ổn định xã hội và niềm tin của Nhân dân.
Hệ thống an sinh phải hướng tới bao phủ toàn dân, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho những nhóm yếu thế, nhất là trẻ em, người cao tuổi không có lương hưu, người khuyết tật, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai, mất việc làm, nạn nhân của bạo lực và những người không có khả năng tự bảo vệ.
An sinh bền vững phải dựa trên việc làm, thu nhập ổn định và khả năng tiếp cận nhà ở, y tế, giáo dục, dinh dưỡng, chăm sóc trẻ em cùng các dịch vụ thiết yếu. Chính sách cần lấy người dân làm trung tâm, gia đình và cộng đồng làm nền tảng, cấp cơ sở trở thành tuyến đầu trong phát hiện, hỗ trợ và giải quyết các nhu cầu an sinh.
Một yêu cầu quan trọng là chính sách phải được thiết kế sát thực tế, tránh bị chia cắt bởi địa giới hành chính hoặc cơ quan quản lý. Nhà nước cần chủ động phát hiện trường hợp cần hỗ trợ, giúp đúng người, đúng thời điểm, đồng thời không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu của cơ quan nhà nước.
Thông báo cũng yêu cầu bảo đảm hài hòa giữa công bằng và hiệu quả, nhân văn và kỷ luật, quyền lợi trước mắt với tính bền vững lâu dài. Cần khắc phục tình trạng bình quân, dàn trải, tránh để các quy định mang tính máy móc làm mất cơ hội tiếp cận chính sách của những người thực sự gặp khó khăn.
Kết quả của chính sách cần được đánh giá bằng những thay đổi thực chất trong đời sống và niềm tin của Nhân dân. Việc triển khai phải bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, đúng thời điểm, giảm gánh nặng chi phí, hỗ trợ tạo việc làm cho người trong độ tuổi lao động và bảo đảm trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường.
Về mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu hình thành cơ bản hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, số hóa, bảo đảm sàn an sinh tối thiểu cho mọi người dân. Đến năm 2045, hệ thống an sinh hướng tới chuẩn mực của các quốc gia phát triển có thu nhập cao, dịch vụ chất lượng, tài chính bền vững, quản trị minh bạch và khả năng phản ứng nhanh trước rủi ro.
Sàn an sinh tối thiểu phải bảo đảm chăm sóc y tế thiết yếu, thu nhập cơ bản, điều kiện phát triển cho trẻ em; hỗ trợ người trong độ tuổi lao động khi mất việc, mất sinh kế, thai sản, tai nạn hoặc khuyết tật; đồng thời bảo đảm thu nhập và chăm sóc thiết yếu cho người cao tuổi. Trên nền tảng đó, tiếp tục phát triển các tầng bảo hiểm bắt buộc, tự nguyện và bổ sung.
Chính sách an sinh cũng phải được đặt trong mối quan hệ gia đình và liên thế hệ. Việc làm, thu nhập của cha mẹ có liên hệ trực tiếp với điều kiện sống, chăm sóc và học tập của con cái. Vì vậy, hiệu quả chính sách cần được đánh giá qua lợi ích thực chất đối với từng người dân, sự bền vững của gia đình và tương lai của thế hệ sau.
Tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” phải được cụ thể hóa bằng kết quả có thể kiểm tra và giám sát. Thông báo yêu cầu không để người dân rơi xuống dưới mức sống tối thiểu mà không được phát hiện; trẻ em bỏ học vì nghèo; người khuyết tật đặc biệt nặng không có người chăm sóc; gia đình gặp thiên tai phải chờ quá lâu mới được hỗ trợ.
Nguồn lực dành cho an sinh xã hội được xác định không riêng từ ngân sách nhà nước, còn cần trách nhiệm của cộng đồng và ý chí tự vươn lên của mỗi người dân. Một đột phá quan trọng là nâng cao năng lực của Nhà nước trong phát hiện, lắng nghe, hỗ trợ kịp thời; tăng khả năng phòng ngừa rủi ro và tạo điều kiện để người dân chủ động cải thiện cuộc sống.
Tám nhóm nhiệm vụ lớn hiện đại hóa hệ thống an sinh
Nhiệm vụ đầu tiên là thiết lập hồ sơ an sinh và đầu mối phục vụ. Chính phủ được yêu cầu khẩn trương xây dựng Cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia, kết nối với các cơ sở dữ liệu dân cư, bảo hiểm, thuế, việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở và thiên tai, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và quyền riêng tư.
Theo định hướng, mỗi người dân sẽ có một hồ sơ an sinh theo vòng đời; mỗi gia đình được đánh giá đầy đủ về nhu cầu hỗ trợ. Đây sẽ là cơ sở để các cơ quan nhà nước chủ động nhận diện đối tượng cần hỗ trợ, giảm yêu cầu khai báo lại thông tin và từng bước đưa chính sách đến với người dân nhanh hơn, chính xác hơn.
Cùng với đó, cần xây dựng bộ chỉ số quốc gia về an sinh xã hội và công bố hằng năm theo từng địa phương, nhóm dân cư. Bộ chỉ số phải đo được mức độ bao phủ, phạm vi quyền lợi, tỷ lệ bỏ sót đối tượng, thời gian giải quyết, chi phí người dân phải tự chi trả, khả năng có việc làm, mức độ tiếp cận của người khuyết tật và sự hài lòng của người hưởng.
Nơi nào để sót đối tượng, giải quyết chậm hoặc để phản ánh của người dân kéo dài thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm và giải trình. Đây được xem là một bước chuyển quan trọng từ đánh giá chính sách qua số lượng đầu việc sang đo lường trực tiếp chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng thực tế.
Nhiệm vụ thứ hai là củng cố sàn an sinh và cải cách chính sách trợ giúp xã hội. Các chương trình trùng lặp cần được rà soát, hợp nhất, giảm đầu mối, thống nhất tiêu chí cốt lõi, đồng thời dành không gian cho địa phương xử lý những vấn đề đặc thù. Mức trợ giúp cần điều chỉnh phù hợp với mức sống tối thiểu, biến động giá cả và khả năng ngân sách.
Nhiệm vụ thứ ba là mở rộng bảo hiểm xã hội, xây dựng thị trường lao động bao trùm. Các gói bảo hiểm cần được hoàn thiện theo hướng linh hoạt về mức đóng, thời gian đóng và phương thức tham gia, có hỗ trợ phù hợp với người thu nhập thấp. Đồng thời, nghiên cứu trách nhiệm đóng góp của Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp cung cấp nền tảng số như gọi xe, taxi công nghệ.
Chế độ bảo hiểm tai nạn lao động và thai sản cần được mở rộng cho khu vực phi chính thức. Chính sách trợ giúp người trong độ tuổi lao động phải gắn với đào tạo kỹ năng, tư vấn việc làm, tín dụng và kết nối doanh nghiệp. Kết quả đào tạo phải được đo bằng khả năng tìm được việc làm thực tế, thay vì dừng ở số lượng người tham gia các khóa học.
Thông báo đồng thời yêu cầu có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật, người sau cai nghiện, người chấp hành xong án phạt tù và lao động lớn tuổi. Công tác hướng nghiệp, giới thiệu việc làm cần ưu tiên nhóm dễ bị tổn thương; thí điểm mô hình sinh kế cho hộ gia đình có người cao tuổi, người khuyết tật, tạo điều kiện vay vốn ưu đãi để tạo việc làm, tăng thu nhập.
Nhiệm vụ thứ tư là xây dựng hệ thống an sinh gia đình và liên thế hệ. Quy hoạch khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị phải đồng bộ giữa việc làm với nhà ở xã hội, trường học, cơ sở y tế, nhà trẻ và dịch vụ thiết yếu. Chính sách an sinh phải đi theo người lao động, không bị gián đoạn bởi nơi cư trú hoặc loại hình việc làm.
Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động phải cùng chia sẻ trách nhiệm phát triển nhà ở, trường học, nhà trẻ và các thiết chế xã hội. Chính sách cần đặc biệt quan tâm trẻ em sống xa cha mẹ, trẻ do ông bà chăm sóc, gia đình có nhiều người phụ thuộc, bảo đảm khó khăn của thế hệ trước không trở thành thiệt thòi của thế hệ sau.
Nhiệm vụ thứ năm là phát triển kinh tế chăm sóc, chủ động ứng phó với quá trình già hóa dân số. Việt Nam sẽ xây dựng chiến lược quốc gia về kinh tế chăm sóc, kết hợp y tế, phục hồi chức năng, công tác xã hội và chăm sóc tại gia đình, cộng đồng; phát triển mạng lưới chăm sóc ban ngày, chăm sóc tạm thời, chăm sóc giảm nhẹ và hỗ trợ sức khỏe tâm thần.
Thông báo đề cập việc nghiên cứu thí điểm bảo hiểm chăm sóc dài hạn tại một số địa phương, đánh giá kỹ tác động tài chính trước khi nhân rộng; đồng thời chuẩn hóa nghề chăm sóc, đào tạo và có chính sách phù hợp cho nhân viên công tác xã hội, điều dưỡng và người chăm sóc tại nhà. Mô hình nhà xã hội chăm sóc người cao tuổi độc thân, cô đơn, không nơi nương tựa cũng được đặt ra.
Cùng với đó, cần triển khai chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ và lập sổ theo dõi sức khỏe người cao tuổi tại y tế tuyến xã, ưu tiên nhóm từ 80 tuổi trở lên, từng bước mở rộng đến nhóm từ 65 tuổi. Người cao tuổi không có điều kiện đến cơ sở y tế cần được tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh tại nhà.
Hệ thống y tế cũng cần phát triển khoa lão khoa tại bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và Trung ương; tăng năng lực bệnh viện tuyến cơ sở để phòng ngừa khuyết tật, phát hiện sớm, phục hồi chức năng và hỗ trợ phát triển toàn diện cho trẻ em ngay từ những năm đầu đời.
Nhiệm vụ thứ sáu là bảo đảm cơ hội phát triển công bằng cho trẻ em và người yếu thế. Chính sách sẽ ưu tiên đầu tư cho 1.000 ngày đầu đời, tập trung vào dinh dưỡng, tiêm chủng, giáo dục mầm non, sàng lọc khuyết tật và can thiệp sớm; đồng thời hỗ trợ nhóm yếu thế trong giáo dục phổ thông, đào tạo nghề và hướng nghiệp.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đặc thù và hệ thống học liệu chuyên dụng phục vụ chuyển đổi ngôn ngữ ký hiệu, chữ nổi cho học sinh khiếm thị cần được tăng cường. Đội ngũ giáo viên, cán bộ, nhân viên cũng phải được bổ sung phù hợp với yêu cầu giáo dục người khuyết tật. Người khuyết tật phải được bảo đảm khả năng tiếp cận công trình công cộng, giao thông, giáo dục, y tế và dịch vụ số.
Thông báo còn yêu cầu có giải pháp khuyến khích người dân chủ động tiếp cận tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn; sàng lọc trước sinh, sơ sinh; khám sàng lọc một số bệnh phổ biến, nguy hiểm phù hợp với từng lứa tuổi và nhóm đối tượng, góp phần chuyển trọng tâm từ điều trị sang phòng ngừa, phát hiện sớm.
Nhiệm vụ thứ bảy là nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai, dịch bệnh và quá trình phát triển xanh. Mỗi địa phương phải có bản đồ rủi ro, danh sách các hộ gia đình dễ bị tổn thương và phương án ứng phó. Khi xảy ra thiên tai, dữ liệu, ngân sách và hệ thống thanh toán phải được kích hoạt ngay để rút ngắn thời gian hỗ trợ.
Với các trường hợp đã đủ căn cứ, thời gian hỗ trợ cần được rút từ nhiều tuần xuống còn vài ngày. Các chương trình phát triển, thu hồi đất và sắp xếp sản xuất phải gắn với phương án việc làm, thu nhập, sinh kế; có giải pháp đào tạo lại, hỗ trợ di chuyển, bảo hiểm thất nghiệp và tạo việc làm tại chỗ, tránh để người nghèo, lao động yếu thế phải gánh bất lợi từ quá trình phát triển.
Nhiệm vụ thứ tám là đổi mới quản trị, tài chính và giám sát xã hội. Cần xây dựng kế hoạch tài chính an sinh trung hạn; công khai nguồn lực và kết quả của từng chương trình; cắt giảm chính sách trùng lặp, kém hiệu quả. Nguồn lực xã hội được khuyến khích huy động, song Nhà nước vẫn giữ vai trò bảo đảm sàn an sinh tối thiểu.
Quốc hội được yêu cầu tăng cường giám sát mức độ bao phủ, chất lượng chính sách và tính bền vững tài chính. Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò giám sát tại cộng đồng, tiếp nhận phản ánh và đối thoại với người thụ hưởng. Các hành vi trục lợi chính sách, thiếu trách nhiệm, thờ ơ, vô cảm phải được xử lý nghiêm; đồng thời bảo vệ cán bộ cơ sở dám quyết định, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích của Nhân dân trong tình huống cấp thiết.
Sớm xây dựng Chương trình hành động quốc gia về hiện đại hóa an sinh xã hội
Về tổ chức thực hiện, Đảng ủy Chính phủ được giao chỉ đạo sớm xây dựng Chương trình hành động quốc gia về hiện đại hóa hệ thống an sinh xã hội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ, nguồn lực và kết quả. Trước mắt, cần tập trung chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, hoàn thiện và đơn giản hóa quy trình xác định đối tượng, chi trả, đồng thời xây dựng bộ chỉ số quốc gia về an sinh xã hội.
Đảng ủy Quốc hội được giao chỉ đạo rà soát, hoàn thiện đồng bộ pháp luật về bảo hiểm xã hội, việc làm, trợ giúp xã hội, người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và phòng, chống bạo lực. Mỗi chính sách được ban hành phải có nguồn lực bảo đảm và được đánh giá đầy đủ tác động đối với các nhóm yếu thế.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được đề nghị phát huy vai trò giám sát, phản biện và huy động sức mạnh Nhân dân; tổ chức phát hiện sớm những hoàn cảnh khó khăn ngay tại cộng đồng; kết nối các nguồn lực xã hội theo hướng công khai, minh bạch, tránh trùng lặp và bảo đảm tôn trọng phẩm giá của người được hỗ trợ.
Đối với cấp ủy, chính quyền địa phương, xã, phường được xác định là địa bàn phục vụ an sinh trực tiếp và gần dân nhất. Mỗi trường hợp khó khăn, phức tạp phải có một đầu mối chịu trách nhiệm giải quyết đến cùng, tránh để người dân phải đi qua nhiều cơ quan; đồng thời thường xuyên rà soát để không bỏ sót người cần hỗ trợ.
Doanh nghiệp và toàn xã hội được yêu cầu thể hiện trách nhiệm thông qua tạo việc làm bền vững, nâng cao thu nhập, đóng bảo hiểm đầy đủ, bảo đảm an toàn lao động và cơ hội bình đẳng cho người lao động. Các doanh nghiệp xã hội, quỹ cộng đồng, dịch vụ chăm sóc và công nghệ trợ giúp được khuyến khích hoạt động đúng pháp luật, minh bạch và hiệu quả.
