 |
| Các chuyên gia tham gia thảo luận tại Toạ đàm. |
Tại toạ đàm về việc làm thanh niên và xu hướng thị trường lao động do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam và Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức chiều 18/9/2026, bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin, phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) cho biết, chỉ 41,4% thanh niên có việc làm tham gia BHXH, trong khi 57,5% việc làm của thanh niên là việc làm phi chính thức.
Như vậy, gần 60% thanh niên có việc làm chưa tham gia BHXH. Tỷ lệ này cho thấy vấn đề của thị trường lao động trẻ không chỉ nằm ở khả năng tìm được việc làm, mà còn ở mức độ chính thức và các quyền lợi an sinh đi kèm việc làm.
Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, việc làm phi chính thức thường thiếu hợp đồng bằng văn bản, BHXH và chế độ nghỉ được trả lương. Trong khi đó, một công việc thỏa đáng đối với thanh niên cần bảo đảm 4 yếu tố gồm thu nhập đủ sống; ổn định và được bảo vệ; phù hợp kỹ năng; có triển vọng nghề nghiệp. Trong nhóm tiêu chí về ổn định và bảo vệ, hợp đồng, BHXH, an toàn và quyền lao động là những nội dung cơ bản.
Khả năng tiếp cận việc làm có BHXH cũng có sự khác biệt giữa các nhóm lao động trẻ. Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, thanh niên ít bằng cấp, kỹ năng khó tiếp cận việc làm ổn định và có BHXH, đồng thời dễ tập trung ở các công việc giản đơn, phi chính thức.
Vì thế, mở rộng diện bao phủ BHXH đối với lao động trẻ cần gắn với việc tăng cơ hội tiếp cận việc làm chính thức, nâng cao kỹ năng và cải thiện chất lượng việc làm.
Một nhóm khác cần được quan tâm là thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập và đào tạo (NEET). Theo số liệu do bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) trình bày, quý II/2026, Việt Nam có khoảng 1,407 triệu thanh niên NEET, chiếm 10,2% tổng số thanh niên từ 15-24 tuổi.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Mai, số liệu quý I/2026 cũng cho thấy 69,1% thanh niên NEET sống ở khu vực nông thôn; tỷ lệ NEET tại nông thôn là 13%, cao hơn mức 8,9% ở thành thị. Đáng chú ý, 87,2% thanh niên NEET không có trình độ chuyên môn kỹ thuật và chỉ 32% đang tìm kiếm, sẵn sàng làm việc.
Những số liệu này cho thấy yêu cầu mở rộng an sinh đối với thanh niên cần được đặt trong tổng thể chính sách việc làm, đào tạo nghề và kết nối thị trường lao động. Với nhóm chưa có việc làm hoặc chưa tham gia đào tạo, mục tiêu trước hết là tăng khả năng kết nối với thị trường lao động; với nhóm đã có việc làm nhưng đang ở khu vực phi chính thức, trọng tâm là cải thiện chất lượng việc làm và khả năng tiếp cận BHXH.
Quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm là một trong những giai đoạn quyết định khả năng tiếp cận BHXH của lao động trẻ. Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, các điểm hạn chế có thể xuất hiện từ khi còn đi học do thông tin nghề nghiệp chưa đầy đủ, đến giai đoạn thử việc thiếu kinh nghiệm và người hướng dẫn. Khi có việc làm đầu tiên, người trẻ có thể phải làm việc với hợp đồng ngắn, mức lương thấp, sau đó thiếu đào tạo lại và lộ trình phát triển nghề nghiệp.
Do vậy, một trong 4 ưu tiên là mở rộng an sinh xã hội cho người lao động, trong đó có BHXH và quyền lợi đối với lao động làm việc ngắn hạn, lao động nền tảng và lao động tự doanh. Đồng thời, chính sách ngành và hỗ trợ doanh nghiệp cần gắn với tạo việc làm chính thức cho người mới vào nghề.
Theo đó, vai trò của doanh nghiệp không chỉ là tạo thêm vị trí việc làm mà còn cần bảo đảm tính chính thức và các quyền lợi đi kèm. Việc thực hiện đầy đủ hợp đồng lao động, BHXH và các chế độ theo quy định đối với lao động trẻ là cơ sở để tăng độ bao phủ an sinh ngay từ giai đoạn đầu tham gia thị trường lao động. Cùng với đó, đào tạo tại nơi làm việc và xây dựng lộ trình nghề nghiệp có thể giúp người trẻ nâng cao kỹ năng và duy trì việc làm ổn định hơn.
Bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam cho rằng, thách thức không chỉ là thanh niên có tìm được việc làm hay không, mà còn là khả năng tiếp cận việc làm năng suất, việc làm thỏa đáng, cơ hội phát triển kỹ năng và xây dựng sự nghiệp bền vững.
Vì thế, chính sách đối với lao động trẻ cần đồng thời xử lý 2 vấn đề: hỗ trợ người trẻ gia nhập thị trường lao động và nâng tỷ lệ việc làm có đầy đủ các điều kiện bảo vệ. Trong đó, mở rộng BHXH cần gắn với giảm việc làm phi chính thức, nâng kỹ năng lao động và khuyến khích doanh nghiệp tạo việc làm chính thức cho người mới vào nghề.
Theo bà Sinwon Park, đầu tư cho thanh niên là đầu tư cho tương lai. Khi người trẻ được tiếp cận việc làm thỏa đáng, trang bị kỹ năng phù hợp và có cơ hội phát huy năng lực, điều này không chỉ cải thiện triển vọng nghề nghiệp của người lao động mà còn góp phần xây dựng doanh nghiệp vững mạnh và thị trường lao động bao trùm hơn.
