Lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài sẽ được quản lý trên nền tảng số

Theo dự thảo Nghị định của Chính phủ, lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài sẽ được quản lý trên nền tảng số. Ảnh minh họa.

Yêu cầu đổi mới công tác quản lý

Theo Bộ Nội vụ, trong gần 5 năm triển khai thi hành Luật số 69/2020/QH14, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 112/2021/NĐ-CP ngày 10/12/2021 và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 112/2021/NĐ-CP. Hệ thống văn bản này đã tạo lập hành lang pháp lý ổn định cho việc cấp và quản lý giấy phép hoạt động dịch vụ; chuẩn hóa các điều kiện về nhân viên nghiệp vụ, cơ sở vật chất, trang thông tin điện tử; minh bạch hóa cơ chế ký quỹ của doanh nghiệp và người lao động; cũng như quy định rõ điều kiện hoạt động tại các thị trường trọng điểm và nghề giúp việc gia đình.

Đặc biệt, Nghị định số 372/2025/NĐ-CP đã tạo bước đột phá, khi cắt giảm tới 45% điều kiện đầu tư kinh doanh, bãi bỏ 3 thủ tục đăng ký thị trường và chuyển sang cơ chế thông báo trực tuyến theo Quyết định số 2020/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Qua đó, nâng cao rõ rệt năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường cung ứng nhân lực quốc tế.

Đến nay, cả nước có 498 doanh nghiệp dịch vụ được cấp giấy phép. Trong năm 2025, Việt Nam đã đưa được 144.345 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Riêng 10 tháng đầu năm 2026, con số này đã đạt hơn 115.000 người, đóng góp quan trọng vào giải quyết việc làm, tăng thu nhập và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả nổi bật, thực tiễn quản lý và yêu cầu cải cách thể chế hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách, đòi hỏi phải ban hành một Nghị định mới thay thế toàn diện Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP.

Thứ nhất, Luật số 22/2026/QH16 đã thay đổi căn bản phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Luật chuyển các thủ tục chấp thuận chuẩn bị nguồn lao động, báo cáo phương án đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài của doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu hoặc tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài sang cơ chế thông báo và hậu kiểm; đồng thời bãi bỏ các điều khoản quy định về hồ sơ, trình tự cấp, điều chỉnh, cấp lại, công bố giấy phép và hồ sơ đăng ký hợp đồng nhận lao động thực tập tại Luật để giao Chính phủ quy định chi tiết.

Luật cũng chuyển thẩm quyền xác nhận đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết về cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh, bổ sung quy định xử lý tiền ký quỹ khi doanh nghiệp giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép và sắp xếp lại trách nhiệm quản lý phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Do khối lượng nội dung cần sửa đổi, bổ sung chiếm phần lớn kết cấu của hai Nghị định hiện hành, việc ban hành Nghị định mới là yêu cầu tất yếu.

Thứ hai, nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh hiện đang được điều chỉnh bởi các văn bản có hiệu lực tạm thời như Nghị định số 128/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực nội vụ (hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027) và các Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP, số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ (có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027). Nếu Nghị định quy định chi tiết Luật không được ban hành kịp thời để có hiệu lực đồng bộ từ ngày 01/3/2027, sẽ phát sinh khoảng trống pháp lý nghiêm trọng trong công tác quản lý.

Thứ ba, công tác phối hợp kiểm tra, xác minh thực tế điều kiện hoạt động của doanh nghiệp chưa được quy định rõ ràng. Trên thực tế, việc thẩm định cấp giấy phép thời gian qua chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy tờ, trong khi cơ quan cấp phép ở trung ương gặp khó khăn khi kiểm tra thực địa tại các địa phương trong thời hạn giải quyết thủ tục. Điều này tiềm ẩn nguy cơ doanh nghiệp kê khai không đúng thực tế về cơ sở vật chất giáo dục định hướng để đối phó, còn chính quyền địa phương lại không nắm được thông tin về cơ sở đào tạo của doanh nghiệp trên địa bàn.

Thứ tư, pháp luật hiện hành chưa thiết lập được cơ chế xác định rõ thời điểm, trình tự xử lý khi doanh nghiệp không duy trì đủ điều kiện hoạt động dịch vụ; chưa quy định cụ thể việc xử lý tiền ký quỹ và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người lao động khi doanh nghiệp giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép; đồng thời quy định về ký quỹ, bảo lãnh của người lao động đối với đơn vị sự nghiệp công lập còn thiếu đầy đủ.

Thứ năm, hình thức giấy phép và phương thức giải quyết thủ tục hành chính hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, chưa kết nối thông suốt với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và cơ sở dữ liệu theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Bên cạnh đó, trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương cũng cần được cập nhật lại sau quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

Những điểm mới đột phá

Dự thảo Nghị định bám sát và cụ thể hóa đầy đủ 12 nhóm nội dung được Luật số 22/2026/QH16 giao Chính phủ quy định chi tiết, không mở rộng thêm điều kiện đầu tư kinh doanh hay thủ tục hành chính ngoài quy định của Luật. Về đối tượng áp dụng, dự thảo bổ sung thêm doanh nghiệp đề nghị cấp giấy phép, doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu, tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài và ngân hàng nhận ký quỹ nhằm bảo đảm tính đồng bộ khi Nghị định quy định trực tiếp về hồ sơ cấp phép, phương thức thông báo và cơ chế quản lý, hoàn trả tiền ký quỹ.

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có nhiều điểm mới đột phá. Ảnh minh họa.

So với các quy định hiện hành, dự thảo Nghị định kế thừa có chọn lọc những quy định đã phát huy hiệu quả ổn định như mức ký quỹ 2 tỷ đồng của doanh nghiệp dịch vụ, mức trần tiền ký quỹ của người lao động và các điều kiện cốt lõi đối với thị trường Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, nghề hộ lý và giúp việc gia đình. Đồng thời, đưa ra nhiều sửa đổi, bổ sung mang tính đột phá theo hướng giảm quy mô, nâng cao chất lượng, minh bạch hóa quy trình và số hóa toàn diện.

Dự thảo cũng thể chế hóa mạnh mẽ Nghị quyết số 57-NQ/TW khi quy định toàn bộ thủ tục hành chính, thông báo, báo cáo và cập nhật dữ liệu được thực hiện trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Theo đó, giấy phép hoạt động dịch vụ sẽ có bản điện tử ký số với giá trị pháp lý tương đương bản giấy. Cơ quan giải quyết thủ tục tuyệt đối không được yêu cầu doanh nghiệp, người dân nộp lại các giấy tờ, thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành được liên thông, chia sẻ như dữ liệu dân cư, đăng ký doanh nghiệp, lý lịch tư pháp và BHXH.

Nhờ áp dụng cơ chế thông báo trực tuyến thay cho thủ tục tiền kiểm, số lượng thủ tục hành chính trong lĩnh vực này được rút gọn từ 9 thủ tục xuống còn 7 thủ tục. Doanh nghiệp được phép triển khai hoạt động ngay tại thời điểm hoàn thành việc thông báo đáp ứng điều kiện thị trường hoặc thông báo danh sách lao động trên hệ thống dữ liệu mà không phải chờ đợi văn bản chấp thuận.

Dự thảo cũng điều chỉnh điều kiện về cơ sở vật chất tổ chức giáo dục định hướng theo hướng cắt giảm 50% quy mô tối thiểu nhưng nâng cao chất lượng trên từng học viên. Cụ thể, quy mô tối thiểu của phòng học và phòng nội trú được giảm từ 100 học viên xuống còn 50 học viên tại một thời điểm. Sự thay đổi này xuất phát từ định hướng chuyển dịch từ xuất khẩu lao động phổ thông số lượng lớn sang ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo, có trình độ chuyên môn kỹ thuật đi làm việc ở nước ngoài, tổ chức lớp học quy mô nhỏ kết hợp đào tạo trực tuyến.

Dù giảm quy mô tối thiểu để giảm gánh nặng đầu tư cho doanh nghiệp, dự thảo lại nâng chuẩn chất lượng cơ sở vật chất lên ngang tầm quy định của ngành Giáo dục và tiệm cận điều kiện ăn ở tại Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc). Doanh nghiệp cũng phải bảo đảm có tối thiểu 6 nhân viên nghiệp vụ cơ hữu trình độ từ cao đẳng trở lên, ký hợp đồng lao động từ 12 tháng trở lên và tham gia bắt buộc tại doanh nghiệp….

Để khắc phục lỗ hổng doanh nghiệp kê khai khống cơ sở vật chất trên hồ sơ, dự thảo bổ sung quy trình phối hợp kiểm tra, xác minh điều kiện thực tế ngay trong khâu thẩm định cấp giấy phép. Trong trường hợp cần thiết, Bộ Nội vụ sẽ trực tiếp tổ chức hoặc đề nghị Sở Nội vụ nơi doanh nghiệp đặt cơ sở đào tạo tiến hành kiểm tra thực địa. Thời gian xác minh này nằm trọn trong thời hạn 15 ngày làm việc cấp giấy phép, không làm phát sinh thêm thủ tục hay kéo dài thời gian chờ đợi của doanh nghiệp, đồng thời giúp chính quyền địa phương nắm bắt và giám sát hoạt động của doanh nghiệp ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế xử lý mang tính nhân văn nhưng nghiêm minh khi doanh nghiệp không duy trì đủ điều kiện hoạt động. Nếu doanh nghiệp chủ động thông báo thay đổi hoặc nộp hồ sơ điều chỉnh thông tin cho thấy có điều kiện chưa đáp ứng do nguyên nhân khách quan (như người đại diện pháp luật ốm đau, nghỉ việc hoặc cơ sở đào tạo bị thu hồi mặt bằng đột xuất), Bộ Nội vụ sẽ cho doanh nghiệp thời hạn 10 ngày làm việc để khắc phục, hoàn thiện mà không làm gián đoạn hoạt động. Ngược lại, nếu doanh nghiệp cố tình che giấu, không thực hiện nghĩa vụ thông báo và bị phát hiện không đủ điều kiện qua công tác thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng sẽ tiến hành thu hồi ngay giấy phép mà không áp dụng thời hạn khắc phục.

Ngoài ra, dự thảo cũng quy định cụ thể và toàn diện việc xử lý tiền ký quỹ của doanh nghiệp khi giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép. Trường hợp doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, tiền ký quỹ của doanh nghiệp phải được ưu tiên sử dụng để thanh toán các nghĩa vụ đối với người lao động trước khi xử lý theo pháp luật về phá sản; ngân hàng nhận ký quỹ có trách nhiệm hoàn trả tiền ký quỹ kèm lãi trong thời hạn 5 ngày làm việc sau khi doanh nghiệp hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ với người lao động và nhà nước.