 |
| Triển lãm tương tác “Một Bát Thương” (A Bowl of Love) là không gian nghệ thuật lưu giữ ký ức về những phụ nữ bị bạo lực trên cơ sở giới. |
Nổi bật giữa không gian trưng bày là chiếc bát tưởng niệm kích thước lớn, khắc tên 346 phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới được nhóm nghiên cứu ghi nhận qua báo chí giai đoạn 2018–2024. Đằng sau mỗi cái tên là một cuộc đời, một gia đình và những câu chuyện có thể chưa từng được kể trọn vẹn. Con số 346 không chỉ là dữ liệu nghiên cứu mà còn phản ánh những mất mát có thật, đặt ra vấn đề về trách nhiệm bảo vệ phụ nữ trước các hành vi bạo lực.
Theo bà Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), đồng nghiên cứu viên chính của Triển lãm, quá trình nghiên cứu gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc tiếp cận gia đình những phụ nữ đã mất bởi đây là chủ đề nhạy cảm, gắn với những nỗi đau lớn. Bà nhấn mạnh, 346 trường hợp được ghi nhận qua báo chí không phải số liệu thống kê chính thức ở cấp quốc gia, nhưng đó là những con người thật, những số phận thật.
Không lựa chọn hình ảnh gây sốc hay tái hiện trực diện hành vi bạo lực, triển lãm giới thiệu 7 tác phẩm nghệ thuật, thể hiện những câu chuyện về mất mát, tổn thương và sự hồi phục thông qua nhiều chất liệu khác nhau. Đất sét từ làng gốm Bát Tràng được xử lý, gia cố thành những phiến gốm lưu giữ dấu lưng phụ nữ, như một cách ghi lại những trải nghiệm và câu chuyện họ mang theo.
Bên cạnh đó là các khối đồ họa trên nền lụa tơ tằm dệt thủ công, cùng những chất liệu kim loại, gỗ, giấy bồi, khung tre và đồ vàng mã được sử dụng theo cách sáng tạo, vượt ra ngoài công năng quen thuộc. Sự kết hợp giữa vật liệu truyền thống và nghệ thuật đương đại tạo nên không gian trưng bày giàu tính biểu tượng, chuyển tải những suy ngẫm về thân phận phụ nữ, ký ức và những tổn thương khó nhìn thấy.
Đáng chú ý, Triển lãm có sự tham gia đồng sáng tạo của 16 phụ nữ đến từ nhiều ngành nghề như người bán hàng ở chợ, luật sư, phóng viên, nhà nghiên cứu, người bảo vệ quyền trẻ em và nhân viên công tác xã hội. Trong số đó có những người từng trải qua bạo lực trên cơ sở giới. Họ trực tiếp tham gia tạo hình những tấm lưng gốm, làm những chiếc bát mang dấu ấn riêng và góp mặt trong bộ phim do nhà làm phim Nguyễn Ánh thực hiện.
Thay vì chỉ xuất hiện với tư cách nhân vật được kể lại, những phụ nữ này chủ động xây dựng không gian thể hiện câu chuyện của mình, tự quyết định điều gì có thể chia sẻ và điều gì muốn giữ lại. Cách tiếp cận này đề cao tiếng nói, trải nghiệm và quyền tự quyết của người tham gia, nhất là những người từng chịu tổn thương do bạo lực.
 |
| Triển lãm là một phần của dự án nghiên cứu “Những linh hồn đã mất, những chiếc bát trắng: Ghi lại việc phụ nữ bị giết hại do yếu tố giới tại Việt Nam” (Lost Souls, White Bowls: Documenting Vietnamese Femicide) |
Triển lãm được hình thành từ ý tưởng của nhà nhân học y tế, nghệ sĩ thị giác TS. Pauline Oosterhoff cùng nhà làm phim Nguyễn Ánh, với sự tham gia của những người hoạt động trong các lĩnh vực phim tài liệu, chế tác kim loại, nội thất, lụa, gốm và vàng mã.
Đây là một phần của dự án nghiên cứu “Những linh hồn đã mất, những chiếc bát trắng: Ghi lại việc phụ nữ bị giết hại do yếu tố giới tại Việt Nam” (Lost Souls, White Bowls: Documenting Vietnamese Femicide), do Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS), Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), Varan Vietnam phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Mạng lưới Phòng ngừa và Ứng phó Bạo lực trên cơ sở giới tại Việt Nam (GBVNet) và Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện.
Theo TS. Pauline Oosterhoff, các tác phẩm vừa mang ý nghĩa tưởng niệm, vừa thể hiện sự tôn vinh đối với những người phụ nữ. Trong quá trình sáng tạo, nhóm thực hiện luôn đề cao sự tôn trọng và không gian riêng, bảo đảm người tham gia có quyền chủ động quyết định những điều muốn chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, cho biết triển lãm thể hiện sứ mệnh của Bảo tàng trong việc phản ánh những câu chuyện và hơi thở của đời sống đương đại. Thông qua không gian tương tác, Bảo tàng mong muốn công chúng có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về vấn đề bạo lực trên cơ sở giới và cùng hướng tới những thay đổi tích cực trong xã hội.
Không chỉ là hoạt động nghệ thuật, “Một Bát Thương” còn mở ra diễn đàn đối thoại về vấn đề bạo lực trên cơ sở giới, vốn vẫn là chủ đề nhạy cảm và thường bị né tránh trong nhiều gia đình, cộng đồng. Bằng ngôn ngữ nghệ thuật, triển lãm góp phần đưa những câu chuyện về phụ nữ đã khuất ra khỏi phạm vi hồ sơ nghiên cứu, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải nhận diện, phòng ngừa và ngăn chặn bạo lực, bảo vệ quyền và sự an toàn của phụ nữ.
Triển lãm diễn ra từ ngày 12 đến hết ngày 30/11/2026 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, số 36 Lý Thường Kiệt, phường Cửa Nam, Hà Nội.
Không gian trưng bày mở cửa từ 8h đến 17h hằng ngày, miễn phí tham quan.
