Hoàn thiện chính sách an sinh xã hội theo tinh thần Nghị quyết 28-NQ/TW

Họp Ban Chỉ đạo, Tổ Biên tập xây dựng Đề án “Sơ kết Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách BHXH”.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Nguyễn Thế Mạnh cho biết vừa qua, Ban Chỉ đạo đã gửi văn bản xin ý kiến tới các bộ, ngành và địa phương liên quan đối với dự thảo đề án sơ kết Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH). Trong quá trình xây dựng dự thảo, các cơ quan, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ, tích cực đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện nội dung báo cáo theo đúng yêu cầu và tiến độ đề ra.

Ban Chỉ đạo cũng đã trực tiếp khảo sát, làm việc tại một số địa phương như Hà Nội, TP. HCM và Đà Nẵng để đánh giá thực tiễn triển khai chính sách an sinh xã hội. Những kết quả khảo sát này được xem là cơ sở quan trọng để rà soát, bổ sung và hoàn thiện dự thảo đề án. Phiên bản trình bày tại cuộc họp lần này cơ bản là dự thảo cuối cùng trước khi tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Một việc chỉ giao cho một cơ quan thực hiện

Tại cuộc họp, các đại biểu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận và tham gia hệ thống an sinh xã hội một cách bền vững, đặc biệt đối với nhóm lao động yếu thế, thu nhập thấp và khu vực phi chính thức. Các ý kiến nhận định việc mở rộng diện bao phủ BHXH không chỉ góp phần bảo đảm quyền lợi cho người lao động mà còn tạo nền tảng ổn định cho hệ thống an sinh trong dài hạn.

Đồng tình với đề xuất trên, ông Nguyễn Thế Mạnh cho rằng cần mở rộng chính sách hỗ trợ đối với người tham gia BHXH tự nguyện, nhất là nhóm lao động có thu nhập thấp nhưng vẫn mong muốn tham gia hệ thống an sinh xã hội. Cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để người dân đủ điều kiện tham gia và duy trì đóng BHXH lâu dài, qua đó hạn chế tình trạng rút BHXH một lần khi gặp khó khăn về kinh tế hoặc việc làm.

Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thế Mạnh dự và chủ trì cuộc họp.

Đặc biệt, cần xây dựng chính sách hỗ trợ đối với những người đang tham gia BHXH tự nguyện nhưng rơi vào giai đoạn khó khăn. Trong các thời điểm biến động như dịch Covid-19, nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời, nhiều người lao động sẽ buộc phải dừng tham gia hoặc rút BHXH một lần để trang trải cuộc sống. Việc hỗ trợ đúng lúc sẽ giúp người dân duy trì “lưới an sinh” và bảo đảm quyền lợi lâu dài cho bản thân và gia đình.

Bên cạnh người lao động, cũng cần có chính sách hỗ trợ đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh cá thể - những đối tượng dễ bị tổn thương khi nền kinh tế gặp biến động. Trong giai đoạn khó khăn như đại dịch Covid-19, nếu được hỗ trợ kịp thời, doanh nghiệp sẽ có điều kiện duy trì đóng BHXH cho người lao động, tránh gián đoạn quá trình tham gia và bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động.

Liên quan đến công tác quản lý nhà nước, ông Nguyễn Thế Mạnh cho rằng hiện nay việc tổ chức giải quyết và chi trả các chế độ an sinh như hưu trí xã hội và trợ cấp thất nghiệp còn thiếu thống nhất giữa các cơ quan. Cụ thể, cơ quan BHXH đang quản lý quỹ và thực hiện chi trả bảo hiểm thất nghiệp, nhưng việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ lại do ngành Nội vụ (thông qua Trung tâm Dịch vụ việc làm) đảm nhiệm.

Trong khi đó, chế độ hưu trí xã hội lại do ngành Y tế phụ trách quản lý, nhưng việc chi trả thực tế lại do UBND cấp xã thực hiện. Cách tổ chức này khiến quy trình bị chia nhỏ, thiếu sự liên thông giữa các khâu, làm giảm hiệu quả phối hợp. “Mô hình hiện tại khiến cơ quan BHXH chủ yếu đóng vai trò “thủ quỹ”, nhưng lại không kiểm soát đầy đủ toàn bộ quy trình. Điều này gây khó khăn trong việc quản lý dữ liệu, đối chiếu quá trình đóng - hưởng giữa các chính sách an sinh, đồng thời làm giảm tính đồng bộ của hệ thống”, ông Mạnh nêu rõ.

Từ thực tế trên, ông Nguyễn Thế Mạnh đề xuất cần thống nhất đầu mối quản lý theo nguyên tắc “một việc chỉ giao cho một cơ quan thực hiện”. Việc quản lý và chi trả các chế độ nên được giao thống nhất cho một cơ quan nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, đồng thời tạo thuận lợi cho việc liên thông dữ liệu, giám sát và kiểm tra quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội trên phạm vi toàn quốc.

Tính đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập từ lao động

Đề cập đến chính sách trợ cấp xã hội cho người cao tuổi, ông Nguyễn Thế Mạnh phản ánh tình trạng chi trả hiện nay còn nhiều bất cập, đặc biệt ở cấp cơ sở. Nhiều người cao tuổi phải trực tiếp đến nhận khoản trợ cấp nhỏ nhưng vẫn phải chờ đợi, xếp hàng trong thời gian dài do phương thức chi trả còn thủ công. Thực tế này không chỉ gây khó khăn cho người dân mà còn tạo áp lực cho chính quyền cơ sở trong quá trình tổ chức thực hiện.

Ông Nguyễn Thế Mạnh cho rằng việc chi trả trợ cấp xã hội cần được chuyển sang phương thức điện tử, tận dụng hệ thống dữ liệu định danh và cơ sở dữ liệu dân cư đã được xây dựng. Kinh nghiệm từ giai đoạn hỗ trợ người dân trong đại dịch Covid-19 cho thấy việc chi trả điện tử có thể thực hiện nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả. Khi dữ liệu đã đồng bộ, kinh phí có thể được chuyển trực tiếp đến người thụ hưởng thông qua hệ thống điện tử.

Nhiều vấn đề được quan tâm trong Đề án Sơ kết Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Liên quan đến chuyển đổi số, ông Nguyễn Thế Mạnh nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Hiện nay nhiều cơ quan đã có hệ thống dữ liệu riêng nhưng chưa thể liên thông, khiến việc xác thực và giải quyết thủ tục cho người dân vẫn phải thực hiện thủ công. Vì vậy, cần thúc đẩy đồng bộ dữ liệu giữa các ngành để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm phiền hà cho người dân trong quá trình tiếp cận chính sách.

Đối với quy định về đóng BHXH bắt buộc, ông Nguyễn Thế Mạnh cho rằng cần rà soát lại khái niệm “thu nhập thường xuyên, ổn định” vì thực tế còn nhiều bất cập. Ông dẫn chứng tại TP. HCM xuất hiện tình trạng doanh nghiệp ký hợp đồng lao động dưới 30 ngày hoặc chia nhỏ thời gian làm việc để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc. Đây được xem là khoảng trống pháp lý cần sớm được xử lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.

Từ những bất cập trên, ông Nguyễn Thế Mạnh đề nghị nghiên cứu theo hướng tính đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập từ lao động thay vì chỉ dựa vào khái niệm “thu nhập thường xuyên”. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng lách luật, bảo đảm công bằng giữa người lao động và doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng bền vững hơn cho hệ thống an sinh xã hội trong thời gian tới.

Khắc phục tình trạng doanh nghiệp đóng bảo hiểm dưới mức quy định

Nêu ý kiến tại cuộc họp, ông Lê Hùng Sơn, Giám đốc BHXH Việt Nam cho biết cơ quan BHXH Việt Nam đã tham gia xuyên suốt quá trình xây dựng đề án và nhiều lần đóng góp ý kiến tại các hội nghị của Ban Chỉ đạo. Dự thảo lần này được chuẩn bị công phu, bám sát quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị, đồng thời phản ánh khá đầy đủ thực tiễn triển khai chính sách tại các bộ, ngành và địa phương trong thời gian qua.

Ông Lê Hùng Sơn đánh giá cao việc Ban Chỉ đạo và tổ soạn thảo đã kết hợp hài hòa giữa định hướng chiến lược và yêu cầu thực tiễn để xây dựng các mục tiêu, giải pháp phù hợp. Từ nội dung đánh giá, nhận định đến hệ thống nhiệm vụ đều được thể hiện chặt chẽ, kỹ lưỡng và có tính định hướng rõ ràng. Đặc biệt, câu chữ trong dự thảo được trau chuốt cẩn trọng, bảo đảm đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương và Bộ Chính trị.

Giám đốc BHXH Việt Nam Lê Hùng Sơn nêu ý kiến tại cuộc họp.

Liên quan đến những thách thức mới phát sinh, ông Lê Hùng Sơn cho rằng cần bổ sung nội dung về “an ninh phi truyền thống” trong quá trình sơ kết Nghị quyết số 28-NQ/TW. Thực tế từ đại dịch Covid-19, xung đột Nga - Ukraine và những biến động địa chính trị tại Trung Đông đã tác động trực tiếp đến nền kinh tế, doanh nghiệp và đời sống người lao động. Hệ thống an sinh xã hội đa tầng cần có khả năng dự báo và thích ứng trước các rủi ro mới trong tương lai.

Đề cập đến vấn đề mức đóng BHXH, ông Lê Hùng Sơn nhấn mạnh cần khắc phục tình trạng doanh nghiệp đóng BHXH dưới mức quy định. Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt mục tiêu mức đóng tối thiểu phải đạt từ 70% thu nhập của người lao động, tuy nhiên thực tế nhiều doanh nghiệp chỉ đóng ở mức 50-60%. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đặc biệt là mức lương hưu sau này.

Bên cạnh đó, Giám đốc BHXH Việt Nam cũng đề nghị tăng cường chế tài xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH. Dù pháp luật hiện hành đã có quy định liên quan trong Bộ luật Hình sự nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều vướng mắc do thiếu sự đồng bộ giữa Luật BHXH, Luật Xử lý vi phạm hành chính và các quy định hình sự. Ông đồng thời kiến nghị nghiên cứu lộ trình giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 xuống 70 tuổi nhằm mở rộng diện bao phủ an sinh cho người cao tuổi.

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Tài chính bày tỏ sự đồng tình với các ý kiến liên quan đến việc thống nhất đầu mối quản lý chi trả và tăng cường kết nối dữ liệu giữa các cơ quan. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông được xem là yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay. Không chỉ riêng lĩnh vực BHXH, các hệ thống dữ liệu quốc gia cũng đang được triển khai đồng bộ nhằm phục vụ công tác quản lý và cung cấp dịch vụ công hiệu quả hơn.

Đại diện Bộ Tài chính đề nghị BHXH Việt Nam tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ các nội dung liên quan đến cơ chế quản lý chi trả và kết nối dữ liệu để có thêm ý kiến cụ thể gửi Ban Chính sách, chiến lược Trung ương. Đồng thời, cần làm rõ khả năng triển khai trên thực tế, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan cũng như giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm quá trình liên thông dữ liệu diễn ra hiệu quả, đồng bộ và thuận lợi trong thời gian tới.