Lần đầu Viện Kiểm sát khởi kiện dân sự công ích về nợ bảo hiểm xã hội

Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội xét xử sơ thẩm vụ án dân sự công ích về BHXH.

Đây là vụ án đáng chú ý trong quá trình triển khai cơ chế thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Theo hồ sơ vụ án, Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD có trụ sở tại thôn Lương Xá (nay là thôn Lương Đình), xã Ứng Thiên, thành phố Hà Nội, do ông Dương Huy Anh làm Giám đốc. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh máy móc, thiết bị và phụ tùng máy, trong đó có các thiết bị phục vụ sản xuất công nghiệp. Công ty hiện đang kê khai đóng bảo hiểm cho 5 lao động tại Bảo hiểm xã hội (BHXH) cơ sở Ứng Hòa.

Nợ bảo hiểm kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động

Theo BHXH cơ sở Ứng Hòa, quá trình tham gia bảo hiểm của Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD phát sinh tình trạng chậm đóng, trốn đóng kéo dài. Tính đến tháng 5/2026, tổng số tiền chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm của doanh nghiệp là hơn 264,8 triệu đồng, gồm BHXH, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Tiền lãi chậm đóng tạm tính hơn 28,3 triệu đồng.

BHXH cơ sở Ứng Hòa đã nhiều lần gửi thông báo kết quả đóng, văn bản đôn đốc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ; đồng thời tiến hành kiểm tra, trực tiếp làm việc với doanh nghiệp và áp dụng các biện pháp thu hồi nợ.

Riêng trong năm 2026, cơ quan BHXH liên tục ban hành các văn bản đôn đốc vào các tháng 4, 5, 6, 7 và 8, BHXH TP. Hà Nội cũng có nhiều công văn yêu cầu doanh nghiệp khắc phục tình trạng nợ bảo hiểm. Tuy nhiên, phía doanh nghiệp cho biết, do điều kiện kinh doanh khó khăn nên chưa thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Đại diện BHXH cơ sở Ứng Hòa tại phiên xét xử.

Trước tình trạng khoản nợ kéo dài, BHXH cơ sở Ứng Hòa đã cung cấp danh sách các doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm trên địa bàn cho Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội.

Ngày 23/4/2026, BHXH cơ sở Ứng Hòa có văn bản cung cấp danh sách doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội trên 3 tháng. Sau khi tiếp nhận thông tin, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích đối với Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD.

Điểm đáng chú ý là theo quy định được BHXH cơ sở Ứng Hòa viện dẫn, cơ quan BHXH không có thẩm quyền trực tiếp khởi kiện mà chỉ có thẩm quyền kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm. Trong khi đó, tình trạng nợ, chậm đóng bảo hiểm kéo dài của doanh nghiệp được xác định là đã ảnh hưởng đến quỹ BHXH và quyền lợi của người lao động, qua đó xâm phạm lợi ích công.

Chính vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Buộc doanh nghiệp khắc phục số tiền bảo hiểm còn nợ

Việc Viện Kiểm sát khởi kiện đã tạo chuyển biến trong quá trình khắc phục khoản nợ. Theo tài liệu của cơ quan BHXH, trong tháng 5/2026, Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD đã nộp hơn 54,5 triệu đồng tiền bảo hiểm và lãi. Sang tháng 6/2026, doanh nghiệp tiếp tục nộp hơn 81,4 triệu đồng.

Sau các khoản thanh toán này, số tiền bảo hiểm doanh nghiệp còn nợ được BHXH cơ sở Ứng Hòa và Công ty xác nhận đến tháng 7/2026 là 148.758.343 đồng.

Hội đồng xét xử tuyên buộc Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khắc phục số tiền bảo hiểm còn nợ.

Trong đó, tiền BHXH là hơn 113,55 triệu đồng; BHTN hơn 1,13 triệu đồng; BHYT hơn 2,55 triệu đồng; bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp 284.000 đồng và tiền lãi chậm đóng hơn 31,23 triệu đồng.

Vụ án cho thấy, vai trò của cơ chế phối hợp giữa cơ quan BHXH và Viện Kiểm sát trong việc xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm.

Trong trường hợp này, khi các biện pháp đôn đốc, làm việc và thu hồi nợ của cơ quan BHXH chưa đem lại kết quả đầy đủ, thông tin về khoản nợ được chuyển đến Viện kiểm sát. Việc khởi kiện dân sự công ích đã tạo thêm một cơ chế pháp lý để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi của người lao động và bảo đảm an toàn cho quỹ BHXH.

Với kết quả của phiên tòa, vụ án được xem là một dấu mốc bước đầu trong việc vận hành cơ chế Viện Kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công, đặc biệt đối với những trường hợp doanh nghiệp kéo dài tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.