Những điều chỉnh về mức hưởng và điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp trong Luật Việc làm năm 2025 (hiệu lực từ ngày 1/1/2026) đã phản ánh rõ nét định hướng xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, thích ứng với biến động của thị trường lao động. Việc nâng cao mức hưởng, đồng thời điều chỉnh điều kiện theo hướng linh hoạt hơn không chỉ bảo đảm tốt hơn quyền lợi người lao động mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
 |
| Lao động tìm kiếm việc làm tại Trung tâm dịch vụ việc làm tỉnh Lạng Sơn. |
Trong hệ thống chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BH thất nghiệp), mức hưởng và điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp là 2 yếu tố có tác động trực tiếp đến đời sống của người lao động khi mất việc làm. Thực tiễn triển khai thời gian qua cho thấy, mặc dù chính sách đã phát huy vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người lao động, song vẫn còn một số bất cập liên quan đến mức hưởng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sống tối thiểu và điều kiện hưởng còn tương đối cứng nhắc, chưa phù hợp với tính chất linh hoạt của thị trường lao động hiện đại.
Theo quy định trước đây, mức hưởng trợ cấp thất nghiệp được xác định bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng BH thất nghiệp của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Đồng thời, không vượt quá 5 lần mức lương cơ sở đối với người lao động thuộc khu vực nhà nước hoặc 5 lần mức lương tối thiểu vùng đối với khu vực doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng nhanh, đặc biệt tại các đô thị lớn, mức hưởng này trong nhiều trường hợp chưa đủ để đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động.
Luật Việc làm năm 2025 đã bổ sung các quy định theo hướng nâng trần mức hưởng và điều chỉnh cách tính để đảm bảo phù hợp hơn với biến động của thị trường lao động. Một điểm đáng chú ý là việc xem xét điều chỉnh mức hưởng không chỉ dựa trên tiền lương đóng BH thất nghiệp mà còn tính đến yếu tố vùng miền và điều kiện kinh tế - xã hội. Điều này giúp chính sách trở nên linh hoạt hơn và phản ánh đúng mức sống của người lao động tại từng địa phương. Theo ước tính, với các điều chỉnh mới, mức hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể tăng thêm từ 10-20% so với trước đây, góp phần giảm áp lực tài chính cho người lao động trong thời gian tìm kiếm việc làm mới.
| Theo thống kê, giai đoạn 2020-2025, mức trợ cấp thất nghiệp bình quân của người lao động dao động khoảng 3,5 - 4,2 triệu đồng/tháng, trong khi thu nhập bình quân của lao động làm công hưởng lương đạt khoảng 7-8 triệu đồng/tháng. Sự chênh lệch này cho thấy cần thiết phải điều chỉnh căn cứ đóng để nâng cao mức hưởng, đảm bảo đời sống tối thiểu cho người lao động trong thời gian thất nghiệp. |
Song song với việc điều chỉnh mức hưởng, Luật Việc làm năm 2025 cũng có những thay đổi quan trọng về điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Trước đây, điều kiện hưởng tương đối chặt chẽ, yêu cầu người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động đúng quy định và không thuộc các trường hợp đơn phương chấm dứt trái pháp luật. Tuy nhiên, trong thực tế, có nhiều trường hợp người lao động buộc phải nghỉ việc do các yếu tố khách quan như doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, tái cơ cấu hoặc gặp khó khăn tài chính nhưng lại không đáp ứng đầy đủ các điều kiện để hưởng trợ cấp.
Các quy định mới đã mở rộng phạm vi các trường hợp được xem xét hưởng trợ cấp thất nghiệp, đặc biệt đối với những người lao động bị mất việc do nguyên nhân khách quan. Điều này góp phần bảo đảm tính công bằng và nhân văn của chính sách, đồng thời phù hợp với mục tiêu bảo vệ người lao động trước những rủi ro không lường trước. Theo đánh giá, việc nới lỏng điều kiện hưởng có thể giúp tăng thêm khoảng 10-15% số người đủ điều kiện nhận trợ cấp thất nghiệp mỗi năm.
Ngoài ra, Luật Việc làm năm 2025 cũng nhấn mạnh vai trò của các dịch vụ việc làm trong quá trình hưởng trợ cấp thất nghiệp. Người lao động không chỉ nhận hỗ trợ tài chính mà còn được yêu cầu tham gia các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình hỗ trợ thụ động sang hỗ trợ chủ động nhằm rút ngắn thời gian thất nghiệp và nâng cao khả năng tái hòa nhập thị trường lao động. Theo thống kê, những người lao động tham gia đầy đủ các hoạt động này có khả năng tìm được việc làm mới cao hơn khoảng 1,3 - 1,5 lần so với những người không tham gia.
Bên cạnh đó, việc điều chỉnh mức hưởng và điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát. Khi mức hưởng tăng và điều kiện được nới lỏng, nguy cơ trục lợi chính sách có thể gia tăng nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Do đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa các cơ quan để kiểm tra, xác minh thông tin một cách nhanh chóng và chính xác.
| Theo ước tính, nếu tỷ lệ tham gia BH thất nghiệp tăng thêm 5% mỗi năm, quỹ BH thất nghiệp có thể tăng thêm khoảng 8.000 - 10.000 tỷ đồng/năm, tạo điều kiện để mở rộng các chế độ hỗ trợ và nâng cao mức hưởng. |
Nhìn từ góc độ quỹ BH thất nghiệp, việc điều chỉnh chính sách cần được thực hiện trên cơ sở đảm bảo cân đối thu - chi trong dài hạn. Theo báo cáo, quỹ BH thất nghiệp hiện đang duy trì kết dư tương đối lớn, song trong bối cảnh thị trường lao động biến động, nhu cầu chi trả có thể tăng nhanh. Do đó, việc điều chỉnh mức hưởng cần đi đôi với các giải pháp mở rộng đối tượng tham gia và nâng cao hiệu quả thu, nhằm đảm bảo tính bền vững của quỹ BH thất nghiệp.
Có thể khẳng định, những điều chỉnh về mức hưởng và điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp trong Luật Việc làm năm 2025 là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện chính sách an sinh xã hội. Các quy định mới không chỉ giúp bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động mà còn góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của thị trường lao động, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm.
