 |
| Các cơ quan chức năng TP. Đà Nẵng tăng cường phối hợp xử lý nợ BHXH, BHYT. Ảnh: BHXH TP. Đà Nẵng |
Trên 40.000 người lao động ở TP. Đà Nẵng bị ảnh hưởng
BHXH TP. Đà Nẵng vừa phối hợp với Báo và Phát thanh - Truyền hình Đà Nẵng tổ chức tọa đàm chủ đề “Tăng cường phối hợp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động”. Tọa đàm có sự tham gia của 3 đơn vị: Phòng An ninh kinh tế (Công an TP. Đà Nẵng), BHXH TP. Đà Nẵng và Viện kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng.
Thông tin về tình hình nợ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp trên địa bàn, ông Văn Phú Quân, Phó giám đốc BHXH TP. Đà Nẵng cho biết, tính đến hết tháng 8/2026, toàn TP. Đà Nẵng có tới 8.376 đơn vị chậm đóng, với tổng số tiền khoảng 341 tỷ đồng, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của trên 40.300 lao động.
“Qua số liệu này cho thấy, vấn đề không chỉ nằm ở nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi an sinh của người lao động”, ông Quân chia sẻ.
 |
| Công ty Quảng An 1- Chi nhánh Đà Nẵng, một trong những doanh nghiệp nợ BHXH hàng tỷ đồng trong nhiều năm liền. Ảnh: Lê Văn |
Trước thực trạng trên, nhiều đại biểu băn khoăn, khi các biện pháp tuyên truyền, đôn đốc, xử lý chuyên ngành đã được thực hiện nhưng chủ sử dụng lao động vẫn không khắc phục thì còn cơ chế pháp lý nào khác để bảo vệ quyền lợi của người lao động hiệu quả?
Trả lời vấn đề này, ông Huỳnh Phương Đông, Trưởng phòng Kiểm sát dân sự (Phòng 9), Viện Kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng cho biết, từ ngày 1/1/2026, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, chính thức có hiệu lực.
Đà Nẵng là một trong sáu địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm. Từ đó, Viện Kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng và BHXH TP. Đà Nẵng đã xây dựng cơ chế phối hợp để đưa chủ trương mới này vào thực hiện. Đến nay nhiều BHXH cơ sở và Viện Kiểm sát khu vực của TP. Đà Nẵng đã phối hợp chặt chẽ và thu hồi khá hiệu quả nợ BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động.
Theo ông Đồng, trong thời gian vừa qua, Viện Kiểm sát nhân dân các cấp của TP. Đà Nẵng đã tiếp nhận 182 vụ việc. Qua các biện pháp kiểm tra, xác minh, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm đã thu hồi số tiền là trên 33 tỷ đồng chậm đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp từ 132 doanh nghiệp, qua đó đã bảo vệ quyền lợi cho trên 1.900 lao động.
Đặc biệt, Từ ngày 21/9/2026 đến ngày 30/9/2026 (trong hơn 1 tuần làm việc), Viện kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng phối hợp với BHXH TP. Đà Nẵng làm việc với 45 doanh nghiệp chậm đóng BHXH kéo dài trên địa bàn, dự kiến thu hồi tổng số tiền chậm đóng BHXH là trên 13 tỷ đồng.
 |
| Người lao động làm việc tại Dự án Cocobay Đà Nẵng thuộc Công ty TNHH Empire Hospitality “cầu cứu” khắp nơi, trong nhiều năm liền nhưng vẫn chưa đòi được quyền lợi BHXH. Ảnh: Lê Văn |
“Kết quả làm việc bước đầu đã có một số doanh nghiệp khắc phục ngay hành vi vi phạm, các doanh nghiệp còn lại do tình hình kinh doanh không hiệu quả đều cam kết lộ trình đóng số tiền BHXH chậm đóng nợ cụ thể”, ông Đông cho biết.
Theo ông Đông, điểm mới thực sự và mang tính đột phá nhất mà Nghị quyết số 205/2025/QH15 trao cho Viện Kiểm sát nhân dân chính là quyền trực tiếp khởi kiện vụ án dân sự (hay còn gọi là tố tụng công ích) khi không có người khởi kiện, nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm chủ thể dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước bị xâm hại.
Đồng thời quy trình tố tụng công ích cũng có nhiều điểm khác biệt so với các vụ án dân sự thông thường như vụ án dân sự công ích do Viện kiểm sát khởi kiện để bảo vệ lợi ích công thì không được hoà giải và bị đơn không được đưa ra yêu cầu phản tố; khi Viện kiểm sát khởi kiện sẽ có những đặc quyền khác như không phải nộp tạm ứng án phí, không phải chịu án phí…
Phía sau khoản nợ BHXH là cuộc sống khốn khó của người lao động
Trong khi đó, ông Văn Phú Quân chia sẻ, điều chúng tôi quan tâm không chỉ là con số hơn 341 tỷ đồng chậm đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp. Mà phía sau mỗi khoản chậm đóng đó là quyền lợi cụ thể của người lao động đang bị ảnh hưởng. Khi đơn vị không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng, quá trình giải quyết các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp của người lao động sẽ bị ảnh hưởng; quyền lợi khám, chữa bệnh BHYT trong một số trường hợp bị tác động trực tiếp.
Đối với những đơn vị chậm đóng, trốn đóng kéo dài, người lao động thậm chí đến khi nghỉ việc, sinh con, ốm đau, thất nghiệp hoặc đủ điều kiện nghỉ hưu mới phát hiện quá trình đóng của mình chưa được doanh nghiệp thực hiện đầy đủ.
Vì vậy, chậm đóng, trốn đóng BHXH không chỉ là quan hệ về tiền giữa doanh nghiệp với cơ quan BHXH mà trực tiếp liên quan đến quyền an sinh của người lao động.
 |
| Viện Kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng làm việc với đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT. Ảnh: BHXH TP. Đà Nẵng |
Thời gian qua, BHXH TP. Đà Nẵng đã thực hiện nhiều giải pháp: Rà soát dữ liệu, gửi thông báo đôn đốc, làm việc trực tiếp với đơn vị, công khai thông tin chậm đóng, chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền và thực hiện các biện pháp theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, thực tế vẫn có những trường hợp chậm đóng, trốn đóng kéo dài, đã được đôn đốc nhiều lần nhưng chưa khắc phục.
Theo Quy chế phối hợp giữa BHXH TP. Đà Nẵng và Viện Kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng, định kỳ hằng quý, BHXH TP. Đà Nẵng cung cấp cho Viện Kiểm sát danh sách những đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp từ 6 tháng trở lên và có số tiền từ 100 triệu đồng trở lên để làm việc, xử lý theo quy định của pháp luật. Hồ sơ thể hiện địa chỉ, mã số thuế, số lao động, số tháng chậm đóng, số tiền chậm đóng, số lần BHXH đã đôn đốc, các biện pháp đã thực hiện và kết quả xử lý.
“Đối với vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, chẳng hạn số tiền từ 200 triệu đồng trở lên hoặc đơn vị có tính chất tái phạm, thì cơ quan BHXH phải thông báo cho Viện Kiểm sát trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi phát hiện. Như vậy, dữ liệu của cơ quan BHXH chính là một trong những căn cứ quan trọng để Viện kiểm sát sàng lọc, đánh giá và xác minh vụ việc”, ông Quân cho biết.
Nói về ranh giới giữa một vụ việc được xem xét bằng các biện pháp dân sự, hành chính và trường hợp có dấu hiệu cần xem xét theo pháp luật hình sự, Thượng tá Phan Phước Viên, Phó trưởng phòng An ninh kinh tế, Công an TP. Đà Nẵng cho biết, việc xử lý phải căn cứ vào tính chất, mức độ của từng hành vi và các quy định của pháp luật.
Đối với các hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp pháp luật hiện hành đã quy định các biện pháp đôn đốc, xử lý chuyên ngành, xử phạt vi phạm hành chính và trong trường hợp có đủ dấu hiệu theo quy định thì có thể xem xét trách nhiệm hình sự.
Việc phối hợp giữa Công an TP. Đà Nẵng, Viện Kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng và và cơ quan BHXH TP. Đà Nẵng giúp thông tin về doanh nghiệp, người đại diện, tình trạng hoạt động cũng như các vấn đề có liên quan được kiểm tra khách quan và đầy đủ hơn.
“Mục tiêu chung là xử lý đúng hành vi, đúng tính chất, đúng thẩm quyền; không hình sự hóa quan hệ dân sự nhưng đồng thời cũng không để lọt những hành vi vi phạm nghiêm trọng phải xử lý theo pháp luật. Phòng An ninh kinh tế khuyến nghị các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh thực hiện tốt các quy định pháp luật về BHXH đối với người lao động. Đây là nghĩa vụ, quyền lợi của doanh nghiệp và người lao động”, ông Viên chia sẻ.
Ông Văn Phú Quân chia sẻ, điều đầu tiên chúng tôi muốn nhấn mạnh là doanh nghiệp cần chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với người lao động, không nên để khoản chậm đóng kéo dài. Luật và các Nghị định đã quy định rất rõ trách nhiệm của chủ sử dụng lao động đối với các hành vi chậm đóng, trốn đóng. Vì vậy, doanh nghiệp không nên nhìn khoản chậm đóng đơn giản là một khoản công nợ có thể để lại và xử lý sau. Bởi vì càng kéo dài, trách nhiệm pháp lý càng lớn và quan trọng hơn là quyền lợi của người lao động càng bị ảnh hưởng.
Quan điểm của cơ quan BHXH vẫn là tuyên truyền, hướng dẫn, đôn đốc để doanh nghiệp tự giác khắc phục. Nhưng đối với những trường hợp cố tình vi phạm, kéo dài, cơ quan BHXH sẽ thực hiện đầy đủ các biện pháp theo quy định và phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Và ở chiều ngược lại, đối với người lao động, nên chủ động theo dõi quá trình tham gia BHXH, BHYT, BHTN của mình thông qua các kênh do cơ quan BHXH cung cấp. Khi phát hiện đơn vị không đóng, đóng thiếu thời gian hoặc đóng không đúng mức quy định, người lao động cần phản ánh kịp thời đến cơ quan BHXH hoặc cơ quan có thẩm quyền.
