Viện dưỡng lão và bệnh viện: Mối quan hệ song hành trong chăm sóc người cao tuổi

TS.BS. Trần Chí Cường, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, chia sẻ về mô hình song hành bệnh viện và viện dưỡng lão. Ảnh: BTC

Mới đây, đề xuất xây dựng Bệnh viện chất lượng cao Tim mạch - Đột quỵ Đà Lạt tại tỉnh Lâm Đồng gợi mở thêm góc nhìn về nhu cầu phát triển hạ tầng y tế chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng.

Sau cấp cứu đột quỵ là hành trình chăm sóc dài hạn

Việt Nam hiện có hơn 14 triệu người từ 60 tuổi trở lên và đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Cùng với tuổi thọ ngày càng tăng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, điều trị bệnh mạn tính và hỗ trợ sinh hoạt cho người cao tuổi cũng ngày càng lớn.

Tại Tọa đàm về phát triển kinh tế bạc, TS.BS. Trần Chí Cường, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, cho biết mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 200.000 trường hợp đột quỵ, trong đó phần lớn người bệnh thuộc nhóm tuổi cao. Với bệnh lý này, thời gian là yếu tố đặc biệt quan trọng. Người bệnh cần được phát hiện sớm, đưa đến cơ sở y tế có năng lực chuyên môn và can thiệp trong khoảng thời gian phù hợp.

Tuy nhiên, cứu sống người bệnh qua giai đoạn cấp cứu mới chỉ là bước đầu. Không ít trường hợp sau đột quỵ phải đối mặt với những di chứng nặng nề, mất khả năng vận động, phải sử dụng xe lăn, ống thông nuôi ăn hoặc phụ thuộc vào người khác trong các sinh hoạt thường ngày. Quá trình chăm sóc và phục hồi chức năng có thể kéo dài nhiều năm.

Theo TS.BS. Trần Chí Cường, với những trường hợp di chứng nặng, gia đình phải dành nguồn lực đáng kể để chăm sóc người bệnh. Có trường hợp chi phí chăm sóc lên đến khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng, chưa kể các khoản phát sinh trong quá trình điều trị và phục hồi chức năng. Đây là gánh nặng không nhỏ, nhất là với những gia đình có ít con, người thân phải nghỉ việc hoặc thuê người chăm sóc thường xuyên.

Thực tế này cho thấy, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi không kết thúc khi người bệnh xuất viện. Họ vẫn cần được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc tâm lý và duy trì khả năng tự sinh hoạt trong điều kiện có thể. Nếu thiếu một hệ thống chăm sóc tiếp nối, những nỗ lực điều trị ở giai đoạn cấp tính khó có thể chuyển hóa đầy đủ thành chất lượng sống lâu dài.

Đó cũng là lý do TS.BS. Trần Chí Cường cho rằng, viện dưỡng lão không thể chỉ được nhìn nhận như nơi cung cấp chỗ ở, ăn uống và sinh hoạt cho người cao tuổi. Ông nhấn mạnh: “Dưỡng lão phải có y tế đi theo”. Các cơ sở chăm sóc cần có đội ngũ điều dưỡng, nhân viên được đào tạo về kỹ năng sơ cấp cứu, chăm sóc người cao tuổi và phục hồi chức năng; đồng thời phải có bệnh viện làm điểm tựa chuyên môn khi người được chăm sóc phát sinh vấn đề sức khỏe.

Bệnh viện là điểm tựa y tế cho mô hình dưỡng lão

Theo BS.CKII. Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh lý như tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh về mắt và các bệnh mạn tính khác. Vì vậy, việc điều trị không thể chỉ tập trung vào một bệnh riêng lẻ mà cần có sự phối hợp giữa nhiều chuyên khoa, kết hợp theo dõi dinh dưỡng, phục hồi chức năng và chăm sóc tâm lý.

Ở nhóm bệnh nhân này, việc sử dụng thuốc cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng do nguy cơ tương tác thuốc và ảnh hưởng đến các cơ quan khác. Nếu không được theo dõi thường xuyên, những bệnh lý đang ổn định có thể trở nặng, dẫn đến nhập viện hoặc phát sinh biến chứng.

Từ thực tiễn hoạt động của bệnh viện, ông Khanh cho rằng chăm sóc người cao tuổi cần được tổ chức thành một chuỗi liên tục. Bệnh viện đảm nhiệm việc chẩn đoán, điều trị chuyên sâu và xử trí những tình huống vượt quá khả năng của tuyến chăm sóc ban đầu. Khi sức khỏe người bệnh ổn định, việc theo dõi có thể được phối hợp giữa trạm y tế, phòng khám địa phương, y tế gia đình và người thân. Người bệnh sẽ quay lại bệnh viện để thực hiện các xét nghiệm, kiểm tra chuyên khoa theo lịch hẹn.

Trong hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, bệnh viện đảm nhiệm việc chẩn đoán, điều trị chuyên sâu. Ảnh: BV

Trong mô hình này, viện dưỡng lão đảm nhận việc chăm sóc hằng ngày, hỗ trợ sinh hoạt, dinh dưỡng, vận động và phục hồi chức năng. Bệnh viện đồng hành về chuyên môn, tư vấn, theo dõi những vấn đề sức khỏe cần lưu ý và tiếp nhận người bệnh khi xảy ra tình huống cấp cứu hoặc cần can thiệp chuyên sâu.

Mối liên kết ấy không chỉ có ý nghĩa đối với những người sống tại viện dưỡng lão mà còn cần thiết với người cao tuổi được chăm sóc tại nhà. Với những người hạn chế vận động, không đủ điều kiện vào cơ sở dưỡng lão hoặc mong muốn sống cùng gia đình, mạng lưới y tế cơ sở và dịch vụ chăm sóc tại nhà cũng cần được phát triển. Chuyển đổi số, hồ sơ sức khỏe điện tử và kết nối dữ liệu giữa các cơ sở y tế có thể góp phần giảm thời gian chờ đợi, chi phí đi lại và gánh nặng cho người chăm sóc.

Sự phối hợp đa lĩnh vực

Theo TS.BS. Trần Chí Cường, một trong những khó khăn lớn khi phát triển hệ thống dưỡng lão là tình trạng thiếu nhân lực điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi và phục hồi chức năng. Công việc này không chỉ đòi hỏi kỹ năng hỗ trợ sinh hoạt mà còn cần kiến thức về bệnh lý người cao tuổi, khả năng nhận biết dấu hiệu bất thường, sơ cấp cứu và phối hợp với nhân viên y tế.

BS.CKII Trần Văn Khanh cũng nhấn mạnh, người cao tuổi cần được chăm sóc toàn diện, từ điều trị bệnh, dinh dưỡng, vận động đến hỗ trợ tâm lý. Vì vậy, phát triển viện dưỡng lão phải đi cùng với đào tạo đội ngũ nhân viên chuyên môn, điều dưỡng và kỹ thuật viên phục hồi chức năng; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên với bệnh viện và y tế cơ sở.

Bên cạnh yếu tố y tế, không gian sống và đời sống tinh thần cũng là những điều kiện không thể thiếu. Viện dưỡng lão cần có cây xanh, ánh sáng tự nhiên, khu vực vận động, giao lưu và các hoạt động phù hợp với khả năng của người cao tuổi. Người được chăm sóc cần có không gian riêng tư, được duy trì sở thích, kết nối với cộng đồng và gặp gỡ gia đình.

Để mô hình này phát triển, TS.BS. Trần Chí Cường đề xuất cần có chính sách khuyến khích về đất đai, thuế và đầu tư, qua đó giảm chi phí xây dựng, vận hành và tạo điều kiện để nhiều người có thể tiếp cận dịch vụ. Bởi nếu viện dưỡng lão chỉ hướng đến nhóm có khả năng chi trả cao, nhu cầu chăm sóc của một bộ phận lớn người cao tuổi và gia đình vẫn chưa được đáp ứng.

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn phải nâng cao chất lượng sống trong những năm tuổi già. Muốn vậy, chăm sóc người cao tuổi cần được nhìn nhận như một hệ thống liên tục, trong đó bệnh viện đảm nhiệm vai trò chuyên môn y tế, viện dưỡng lão hỗ trợ chăm sóc dài hạn, còn y tế cơ sở và gia đình cùng tham gia theo dõi sức khỏe.