Cần thiết lập và nâng tầm tiêu chí bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế

Tuyên truyền chính sách BHXH, BHYT tới nhóm học sinh - thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước.

Nhân tố an sinh trong mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa

Thiết lập và nâng tầm tiêu chí bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) trong việc xây dựng nhân tố an sinh cho mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, được hiểu là tạo nên các tiêu chí phấn đấu, hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội và không để ai bị bỏ lại phía sau; qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội được toàn diện.

Mới đây, ngày 8/7/2026, trên cơ sở gợi ý của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và triển khai Luật Thủ đô, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Nghị quyết chọn xã Thư Lâm và xã Phúc Thịnh để thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Việc thí điểm này nhằm cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô; đồng thời kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương và nhân văn.

Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân TP.Hà Nội đã ban hành Đề án triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn. Theo Đề án, thành phố lựa chọn hai xã liền kề là Phúc Thịnh và Thư Lâm để triển khai song song. Đây là địa bàn hội tụ các tiêu chí về tổ chức không gian phát triển, còn nhiều dư địa, có vị trí tương đối độc lập, thuận lợi kết nối với các trục giao thông chính và hành lang xanh, phù hợp phát triển theo hướng đô thị xanh, thông minh, bền vững.

Mô hình này thể hiện rõ bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa từ cấp gần dân nhất, trong đó người dân là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển. Mọi chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp phải hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội và không để ai bị bỏ lại phía sau. Sự đồng thuận, hài lòng, mức độ thụ hưởng và hạnh phúc của người dân được xác định là những thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả mô hình.

Việc Hà Nội chọn thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ giúp Thủ đô phát triển nhanh, hiện đại hơn, mà còn trở thành đô thị đáng sống hơn, nhân văn, văn minh và xứng đáng hơn với vai trò trung tâm của cả nước. Trong đó, nhân tố an sinh xã hội được đặc biệt chú trọng như: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện…

Trong đó, tại xã Phúc Thịnh, nơi có gần 96.000 dân, đã hình thành các thôn làng, khu dân cư, cụm công nghiệp và khu tái định cư khoảng 1.203 ha; khoảng 3.065 ha đang được đầu tư phát triển và còn khoảng 459 ha đất chưa có dự án. Hiện tại, xã không còn hộ nghèo và chỉ có 57 hộ cận nghèo. Dự toán thu ngân sách năm 2026 đạt gần 1.880 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ sản xuất kinh doanh và đất đai chiếm tỷ trọng lớn, tạo nguồn lực để đầu tư hạ tầng và phát triển đô thị.

Năm 2025, tổng sản phẩm của xã Phúc Thịnh đạt gần 19.716 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người khoảng 90,9 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh sang công nghiệp - xây dựng với tỷ trọng gần 70%; thương mại - dịch vụ chiếm hơn 26%; nông nghiệp còn hơn 4%. Trên địa bàn hiện có gần 1.600 doanh nghiệp và hơn 2.200 hộ kinh doanh, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và các chuỗi liên kết sản xuất.

Trong khi đó, xã Thư Lâm có khoảng 102.800 dân; còn khoảng 1.276 ha đang được đầu tư phát triển và hơn 600 ha đất chưa có dự án. Phần lớn diện tích xã Thư Lâm được quy hoạch cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện phát triển các không gian sinh thái và công trình công cộng. Thư Lâm cũng còn đủ không gian để triển khai đồng thời nhiều chính sách mới.

Năm 2025, tổng sản phẩm của xã Thư Lâm đạt khoảng 9.343 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người gần 88 triệu đồng. Công nghiệp - xây dựng chiếm 53% cơ cấu kinh tế; thương mại - dịch vụ gần 35%; nông nghiệp khoảng 12%. Dự toán thu ngân sách năm 2026 đạt hơn 1.837 tỷ đồng. Trên địa bàn đang triển khai 14 dự án đầu tư ngoài ngân sách với tổng diện tích khoảng 1.276 ha. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để địa phương hoàn thiện hạ tầng và triển khai các mục tiêu của mô hình thí điểm.

Để thực hiện hiệu quả mục tiêu BHXH, BHYT toàn dân, cần phải hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Theo Đề án, ngoài hai xã được lựa chọn thí điểm, 124 xã, phường còn lại của Hà Nội sẽ áp dụng các tiêu chí phù hợp ngay từ năm 2026. Thành phố sẽ sơ kết việc triển khai vào năm 2030, để hoàn thiện bộ tiêu chí, cơ chế và phương thức tổ chức thực hiện, trước khi xem xét nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn thành phố.

Phải khẳng định, việc xây dựng và triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn Hà Nội có ý nghĩa chính trị, xã hội và thực tiễn sâu sắc; vừa cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô, vừa tạo cơ sở kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương, nhân văn, phát triển, phù hợp với yêu cầu xây dựng Thủ đô “văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”.

Đáng chú ý, Thành ủy xác định quan điểm xây dựng và triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phải quán triệt đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bám sát Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, định hướng phát triển Thủ đô và các nguyên tắc phát triển của chế độ xã hội chủ nghĩa, lấy hạnh phúc, chất lượng sống của người dân làm mục tiêu cao nhất; là thước đo tổng hợp để đánh giá hiệu quả của mọi chính sách, hoạt động quản trị và kết quả phát triển ở cấp cơ sở trên địa bàn Thủ đô.

Cụ thể, việc phát triển không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế, mà phải hướng tới nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần, môi trường sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, bền vững. Đồng thời, phải thể hiện rõ bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa từ cấp gần dân nhất, hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Cần thiết lập và nâng tầm tiêu chí BHXH, BHYT

Hồi năm 2020, dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp, kéo dài đã ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và đời sống, sinh hoạt của người dân. Chính trong thời điểm khó khăn đó, BHXH TP. Hà Nội đã tham mưu cho chính quyền triển khai mô hình xã, phường điểm về phát triển BHXH tự nguyện, nhằm gia tăng số người tham gia và bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn.

Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cần phải đảm bảo mọi người dân được bảo vệ bởi lưới an sinh.

Tại thời điểm này, mô hình đã được triển khai tại 30 quận, huyện, thị xã. Theo đó, mỗi quận, huyện lựa chọn một xã, phường có một trong các lợi thế như: Có điều kiện về kinh tế; có hoạt động phong trào phát triển mạnh; có sự quan tâm tích cực của cấp ủy, chính quyền cơ sở đối với chính sách BHXH, BHYT; đang là xã nông thôn mới… để xây dựng mô hình điểm, nhằm tạo đột phá trong phát triển BHXH tự nguyện, từ đó nhân rộng trên toàn địa bàn.

Qua khảo sát cho thấy, toàn bộ 30 xã, phường điểm đều thành lập Ban chỉ đạo thực hiện chính sách BHXH, BHYT; ban hành quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo; xây dựng kế hoạch, giao chỉ tiêu cụ thể tới từng thành viên. Kết quả, đến cuối năm 2021, tại 30 xã, phường điểm đã có 6.494 người tham gia BHXH tự nguyện, chiếm 10,25% tổng số người tham gia BHXH tự nguyện năm 2021, tăng 3.129 người so với trước khi triển khai mô hình (bình quân mỗi xã điểm tăng 115 người, cao gấp 2,9 lần so với các xã khác).

Cũng thời điểm đó, để thực hiện hiệu quả mô hình, các xã, phường điểm đã hỗ trợ thêm kinh phí cho những người tham gia BHXH tự nguyện. Đồng thời, phân công, giao chỉ tiêu phát triển người tham gia BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình tới từng thành viên Ban chỉ đạo; đưa kết quả vào chỉ tiêu đánh giá cuối năm của xã; cử cán bộ kết hợp với các hội, đoàn thể, thôn… tuyên truyền cho các tiểu thương, hộ kinh doanh cá thể, gia đình có nghề phụ.

Đồng thời, tổ chức nhóm nòng cốt tại các thôn, tổ dân phố gồm những người năng động, nhiệt huyết, được tập huấn kiến thức cơ bản về BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình. Nhóm này chịu trách nhiệm tuyên truyền, tư vấn trực tiếp đến người dân theo địa bàn được phân công, ưu tiên tập trung những hộ dân có tiềm năng. Ngoài ra, định kỳ thứ Bảy hằng tuần, Đoàn Thanh niên tổ chức đi tuyên truyền lưu động đến toàn thể người dân.

Một trong những kinh nghiệm được đúc rút, đó là đội ngũ tuyên truyền viên đã đến từng ngõ, ngách, thôn, xóm để tư vấn, giải thích, kết hợp vận động, phát tờ rơi về chính sách BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình. Các hội, đoàn thể chủ động lập các nhóm trên Facebook, Zalo để đăng tải thông tin, ảnh, video về chính sách, cũng như chia sẻ của người dân về mục đích, ý nghĩa của BHXH tự nguyện, BHYT… nên đã thu hút sự quan tâm của nhiều người.

Đặc biệt, các tuyên truyền viên, nhân viên thu luôn sâu sát, quan tâm đến từng chi tiết trong quá trình tiếp cận người dân, như: Chủ động nắm bắt thời gian bắt đầu tham gia, thời hạn tham gia tiếp, số tiền cần đóng, cũng như tâm lý, khả năng kinh tế của từng người dân… Trên cơ sở đó, có cách tiếp cận phù hợp để đôn đốc, nhắc người dân đóng đúng, đủ, kịp thời để quyền lợi chế độ không bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, luôn tận tâm, chăm lo cho người dân như chăm lo cho chính người thân của mình, khiến nhiều người tin tưởng đăng ký tham gia.

Ngoài ra, một trong những nguyên nhân dẫn đến thành công, đó là sự quan tâm, phối hợp chặt chẽ của các sở, ban ngành và chính quyền các xã, phường. Đồng thời, chú trọng phát huy ưu thế của các hình thức, phương pháp truyền thông hiện đại, đa phương tiện, trên môi trường internet, mạng xã hội; đẩy mạnh phong trào toàn dân tham gia BHXH; chủ động, tích cực chia sẻ các kinh nghiệm, mô hình hay, cách làm hay; tăng cường vận động các đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân hỗ trợ kinh phí giúp người có hoàn cảnh khó khăn tham gia BHXH tự nguyện, BHYT.

Trong bối cảnh Hà Nội triển khai mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, cũng như từ thành công của mô hình xã, phường điểm về phát triển BHXH tự nguyện, BHXH TP. Hà Nội cần phối hợp tham mưu cho chính quyền thành phố thiết lập các tiêu chí về BHXH, BHYT - coi đây là một trong các tiêu chí cốt lõi trong việc xây dựng nhân tố an sinh, để hướng tới mọi người dân trên địa bàn được bảo vệ bởi lưới an sinh. Đồng thời, tham mưu các giải pháp giúp các xã, phường triển khai thực hiện thành công mô hình. Cùng với đó, BHXH Việt Nam cũng cần sớm nghiên cứu nâng tầm tiêu chí về BHXH, BHYT để triển khai trên toàn quốc, đảm bảo phù hợp với xu thế phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.