 |
| Để liên thông xét nghiệm, phim chụp hiệu quả, đòi hỏi phải liên thông về chất lượng và niềm tin. |
Với những ai đã từng phải chuyển viện, đều trải qua những quãng thời gian vật vã chờ đợi các thủ tục xét nghiệm, chiếu chụp cận lâm sàng. Theo đó, mặc dù đã xét nghiệm máu, chụp CT, chụp MRI, hay siêu âm ở bệnh viện này, nhưng khi chuyển đến bệnh viện khác, họ lại được yêu cầu thực hiện lại.
Thực tế cho thấy, trong không ít trường hợp, việc làm lại các xét nghiệm, chiếu chụp cận lâm sàng có thể xuất phát từ yêu cầu chuyên môn. Tuy nhiên, cũng có những kết quả vẫn còn giá trị sử dụng nhưng vẫn được yêu cầu thực hiện lại, mà nguyên nhân chủ yếu do các bệnh viện khác không có đủ căn cứ hoặc không đủ niềm tin để công nhận kết quả của nhau.
Chính vì thế, đề xuất của Bộ Y tế được nêu ra đang đi theo hướng giải quyết “điểm nghẽn” này. Cụ thể, theo dự thảo được Bộ Y tế đưa ra lấy ý kiến, danh mục liên thông gồm hơn 400 kỹ thuật thuộc các nhóm hóa sinh, huyết học - truyền máu, vi sinh - ký sinh trùng và điện quang. Đáng chú ý, phạm vi lần này mở rộng sang cả dữ liệu hình ảnh X-quang, CT, MRI, trong khi quy định năm 2017 chủ yếu tập trung vào kết quả xét nghiệm.
Đề xuất này rất có ý nghĩa, bởi nếu một bệnh nhân đang điều trị phải chuyển viện, thay vì mặc nhiên bắt đầu lại toàn bộ quá trình cận lâm sàng, bác sĩ ở bệnh viện nơi tiếp nhận có thể xem xét kết quả đã có, đánh giá thời điểm thực hiện, tình trạng hiện tại của người bệnh và quyết định liệu kết quả đó còn phù hợp để sử dụng hay cần làm mới. Nói cách khác, việc liên thông này không có nghĩa là dùng kết quả cũ trong mọi trường hợp, mà tạo cơ chế để kết quả còn giá trị được sử dụng thay vì bị bỏ phí.
Một trong những điểm hợp lý của đề xuất là không coi tất cả xét nghiệm đều có giá trị trong cùng một khoảng thời gian. Theo đề xuất, thời gian sử dụng kết quả được tính từ thời điểm lấy mẫu đối với xét nghiệm và từ thời điểm thực hiện chụp đối với điện quang. Mỗi kỹ thuật có thời hạn riêng, phù hợp với đặc điểm chuyên môn. Chẳng hạn, urê máu có thời hạn 24 giờ, axit uric 168 giờ, trong khi HbA1c có thể sử dụng trong 60 ngày.
Quy định về khoảng thời gian có hiệu lực của các xét nghiệm, chiếu chụp cho thấy, mục tiêu của chính sách không phải tiết kiệm bằng mọi giá, nhất là không làm ảnh hưởng đến chất lượng chẩn đoán và đặt an toàn người bệnh lên hàng đầu. Bác sĩ tiếp nhận vẫn phải là người đánh giá cuối cùng; nếu kết quả của cơ sở cũ không còn phù hợp với diễn biến lâm sàng của người bệnh hoặc có chỉ định chuyên môn khác, thì việc xét nghiệm, chụp chiếu mới vẫn cần được thực hiện.
Thực tế cũng cho thấy, mỗi xét nghiệm không phải làm lại đồng nghĩa với một lần giảm chi phí, giảm thời gian chờ và giảm những bất tiện không cần thiết cho người bệnh. Đơn cử, với việc không phải xét nghiệm lại máu là giảm số lần lấy bệnh phẩm. Với việc không phải chiếu chụp lại để chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp người bệnh hạn chế phơi nhiễm bức xạ, phơi nhiễm tia X. Hay như, người cao tuổi, người bệnh nặng, người mắc bệnh mạn tính phải điều trị ở nhiều cơ sở đỡ phải di chuyển đi lại.
Những lợi ích thiết thực của việc liên thông xét nghiệm, chiếu chụp cận lâm sàng cũng được Bộ Y tế dẫn chứng. Theo đó, tại Bệnh viện Bạch Mai, nhờ liên thông kết quả xét nghiệm, đã góp phần giảm các xét nghiệm không cần thiết và rút thời gian chờ xét nghiệm trung bình từ khoảng 3 giờ xuống còn 1 giờ.
Những năm qua, ngành Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã phải rất nỗ lực cùng với ngành Y tế quản lý quỹ BHYT, bởi nguồn quỹ này không phải vô hạn. Những khoản chi từ quỹ BHYT cho các dịch vụ y tế đều cần thiết, góp phần bảo vệ sức khỏe và quyền lợi cho người tham gia BHYT.
 |
| Việc liên thông xét nghiệm, phim chụp giúp người dân không phải chờ đợi vạ vật như thế này. |
Song, ngược lại, nếu một dịch vụ y tế nào đó bị lặp lại, trong khi kết quả cũ vẫn đáp ứng yêu cầu chuyên môn, thì không những gây lãng phí cho quỹ, mà còn gây khó khăn và tốn kém cho chính người bệnh. Thậm chí, việc chờ đợi làm lại các xét nghiệm, chiếu chụp cận lâm sàng có thể còn khiến mất đi cơ hội “giờ vàng” cứu chữa người bệnh.
Bởi vậy, nếu liên thông được triển khai thực chất với tinh thần trách nhiệm cao, việc giảm xét nghiệm và chiếu chụp trùng lặp không chỉ giúp người bệnh tiết kiệm, mà còn góp phần dành nguồn lực BHYT cho những nhu cầu điều trị thực sự cần thiết, cũng như đáp ứng sự kịp thời trong cấp cứu, điều trị bệnh.
Cũng phải khẳng định, đề xuất của Bộ Y tế phù hợp với quan điểm, định hướng của BHXH Việt Nam, trong bối cảnh toàn ngành BHXH đã và đang tích cực chuyển đổi số và liên thông dữ liệu. Theo BHXH Việt Nam, hệ thống giám định điện tử kết nối dữ liệu khám chữa bệnh giữa cơ sở y tế và cơ quan BHXH theo thời gian thực, qua đó hỗ trợ kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người tham gia BHYT.
Do đó, nếu kết quả cận lâm sàng được liên thông một cách chuẩn hóa, không chỉ đáp ứng yêu cầu của bác sĩ điều trị, mà còn giúp ngành BHXH có cơ sở để theo dõi, phân tích và quản lý việc sử dụng dịch vụ BHYT đúng quy định và tiết kiệm.
Song, để việc liên thông được hiệu quả lại không hề đơn giản. Bởi, chất lượng xét nghiệm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Thiết bị, hóa chất, quy trình, nhân lực, kiểm soát chất lượng, cách vận hành. Đây không chỉ là những tiêu chí bắt buộc, mà còn là cách thiết lập niềm tin, giúp các bệnh viện có căn cứ công nhận chất lượng và chấp nhận liên thông dữ liệu với nhau.
Vì vậy, việc dự thảo đặt ra các yêu cầu về giấy phép hoạt động, quy trình chuyên môn, thông tin định danh người bệnh, người lấy mẫu, người thực hiện và người duyệt kết quả là những điều kiện quan trọng để bảo đảm khả năng truy xuất trách nhiệm. Riêng với phim chụp, nhất là đưa kết quả X-quang, CT, MRI vào liên thông là bước tiến đáng chú ý, khi đặt ra yêu cầu cao hơn về hạ tầng công nghệ.
Một bệnh viện không thể sử dụng hiệu quả hình ảnh từ nơi khác nếu chỉ nhận được một tờ kết luận, mà không thể truy cập hình ảnh gốc khi bác sĩ cần xem xét. Vì thế, các hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh (PACS), chuẩn dữ liệu và khả năng kết nối giữa các bệnh viện sẽ trở thành một phần quan trọng của quá trình này.
Hồi đầu năm 2026, Bộ Y tế đã phê duyệt giá một số dịch vụ chẩn đoán hình ảnh sử dụng PACS thuộc phạm vi thanh toán BHYT tại Bệnh viện Bạch Mai. Theo Bộ Y tế, đây được xem là bước khởi đầu tạo tiền đề để các cơ sở trên toàn quốc đẩy mạnh PACS, tiến tới bệnh án điện tử và liên thông dữ liệu cận lâm sàng thực chất.
Như vậy, đề xuất liên thông hơn 400 xét nghiệm và dịch vụ cận lâm sàng không phải một chính sách riêng lẻ, mà nó nằm trong quá trình rộng hơn, đó là “chuẩn hóa chất lượng - số hóa dữ liệu - kết nối hệ thống - sử dụng chung thông tin y tế”.
Với người bệnh, sự mong chờ của họ rất đơn giản, đó là kết quả xét nghiệm, chiếu chụp ở bệnh viện này chuyển sang bệnh viện khác mà vẫn còn giá trị, thì họ không phải bắt đầu lại từ đầu. Còn với ngành Y tế, đó là câu chuyện về nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và tinh thần trách nhiệm với người bệnh. Riêng với ngành BHXH, việc liên thông chính là thêm lời giải cho bài toán sử dụng hiệu quả quỹ BHYT.
Tất nhiên, từ đề xuất đến thực tiễn thực hiện vẫn còn nhiều việc phải làm như: Chuẩn hóa chất lượng phòng xét nghiệm, chuẩn hóa quy trình đánh giá và công nhận cơ sở đủ điều kiện, thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và xác định rõ trách nhiệm của từng bên…
Nếu những việc trên được giải quyết triệt để, đề xuất của Bộ Y tế có thể đem lại sự thay đổi rất thiết thực: người bệnh bớt một lần xét nghiệm, bớt một lần chờ đợi; bệnh viện bớt một dịch vụ phải thực hiện lại; còn quỹ BHYT có thêm cơ chế quản lý cũng như tiết kiệm được nguồn lực để sử dụng cho việc phòng bệnh và hỗ trợ những người bệnh có hoàn cảnh khó khăn, yếu thế. Đây chính là cách liên thông niềm tin mà ngành BHXH luôn mong muốn.
