 |
| Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Trần Đình Liệu phát biểu tại Hội thảo. |
Bối cảnh mới, cần xây dựng chính sách BHXH theo góc tiếp cận mới
Phát biểu tại Hội thảo, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam Trần Đình Liệu nhấn mạnh: BHXH là chính sách xã hội quan trọng, là một trong những trụ cột của hệ thống an sinh xã hội. Mở rộng diện bao phủ, để nhiều người lao động được tham gia và thụ hưởng chính sách BHXH và đảm bảo an sinh xã hội, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, công bằng xã hội khi người lao động hết tuổi lao động; đặc biệt không để phát sinh gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Đây là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHXH ở Việt Nam.
Theo BHXH Việt Nam, những năm qua chính sách BHXH tiếp tục được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, tăng tính hấp dẫn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tham gia và duy trì thời gian đóng BHXH. Luật BHXH năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng thêm một số nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và bổ sung nhiều chính sách khuyến khích tham gia BHXH, trong đó có giảm thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu và tăng mức hỗ trợ đối với người tham gia BHXH tự nguyện.
Nhờ đó, diện bao phủ BHXH đã tiếp tục được mở rộng. Năm 2025, số người tham gia BHXH đạt trên 21,5 triệu người, tương ứng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong 8 tháng đầu năm 2026, số người tham gia đạt trên 22,4 triệu người, tương ứng 46,7% lực lượng lao động trong độ tuổi.
Cho rằng đây là những kết quả tích cực, tuy nhiên, ông Liệu cũng đánh giá: quá trình phát triển kinh tế – xã hội, chuyển đổi số và những thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động đang đặt ra những yêu cầu mới đối với việc tiếp tục mở rộng diện bao phủ BHXH.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, một bộ phận người lao động có thể chuyển sang các hình thức việc làm như cung ứng dịch vụ vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới, làm việc trên các nền tảng số và thời gian ngắn hoặc không trọn thời gian. Sự phát triển của công nghệ, kinh tế số và các mô hình việc làm linh hoạt đang làm xuất hiện, mở rộng những hình thức việc làm khác với quan hệ lao động truyền thống.
Theo ông Liệu, việc làm trên nền tảng số, nhóm người lao động khoán việc, lao động có thời gian theo ngày, và bán thời gian nhưng có thu nhập ổn định và chưa tham gia BHXH, là một vấn đề cần được nhà nước và xã hội quan tâm. Nhiều quốc gia đang từng bước triển khai các cách tiếp cận khác nhau để mở rộng an sinh xã hội đối với người lao động trong các mô hình việc làm mới. Tại Việt Nam, nhiều vấn đề cần tiếp tục được trao đổi, nghiên cứu, nhất là về việc nhận diện và quản lý đối tượng, phương thức tham gia, thu và đóng BHXH, cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp có liên quan.
“BHXH Việt Nam mong muốn tiếp tục được lắng nghe, trao đổi với các cơ quan, tổ chức quốc tế, chuyên gia và doanh nghiệp về những vấn đề thực tiễn phát sinh, trên cơ sở đó nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách BHXH, đáp ứng yêu cầu mở rộng diện bao phủ và bảo đảm tốt hơn quyền lợi an sinh xã hội của người lao động”, ông Liệu nhấn mạnh.
Lao động trên nền tảng số: tham gia BHXH tự nguyện hay bắt buộc
Tại hội thảo, các bên đã cùng trao đổi về thực tiễn việc làm trên nền tảng số, tình hình người lao động trên nền tảng số, và một số công việc không cần có giao kết hợp đồng lao động truyền thống tại Việt Nam. Các bài học kinh nghiệm của một số quốc gia trong việc mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, BHXH đối với nhóm lao động này cũng được chia sẻ, phân tích từ các góc độ đa chiều.
 |
| Các đại biểu tham dự Hội thảo. |
Theo đại diện Cục Tiền lương và BHXH, Bộ Nội vụ, một trong những vấn đề đặt ra là cần phải xác định quan hệ giữa người làm việc trên nền tảng số và doanh nghiệp cung cấp nền tảng số. Quan hệ này có phải là quan hệ lao động hay quan hệ dân sự (kinh tế, đối tác)?
Khi đã xác định là quan hệ lao động thuộc diện nào thì tương ứng là trách nhiệm kèm theo phải thực hiện các quy định của pháp luật về lao động (tiền lương, BHXH, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi,…).
Cũng theo đại diện của Cục Tiền lương và BHXH, việc xác định mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng cũng khá phức tạp. Khác với các mối quan hệ lao động mang tính truyền thống (có giao kết hợp đồng lao động), với nhóm lao động trên các nền tảng số, việc xác định mức đóng, phương thức đóng như nào là phù hợp khá phức tạp. Bên cạnh đó là trách nhiệm của các bên trong việc tham gia đóng góp vào các quỹ BHXH?
Ngoài ra, việc các cơ quan tham gia vào việc xác định, quản lý đối tượng thuộc diện tham gia BHXH đối với người làm việc trên nền tảng số, phương thức, cách thức quản lý, giám sát, kiểm tra cũng là một vấn đề lớn cần bàn tới.
Đáng chú ý, một khảo sát từ nhóm nghiên cứu của World Bank đã cho thấy bức tranh về nhóm lao động trên các nền tảng số tại Việt Nam. Cụ thể, khảo sát từ 4.930 người lao động (tại 34 tỉnh, thành phố) cho thấy: trên 50% số này có thu nhập 12 triệu đồng/tháng, nhưng số giờ làm việc khá nhiều.
Đáng chú ý, có tới 78% không có BHXH. Càng với những người lao động có thu nhập phụ thuộc vào làm việc trên nền tảng số thì khả năng tham gia BHXH càng thấp và càng ít được bảo đảm an sinh xã hội.
